Thời gian đọc: 12 phút

Tác phẩm “Vùng đất quỷ tha ma bắt” mang yếu tố tự truyện rất nhiều, nhưng đồng thời cũng là nơi để anh triển khai trí tưởng tượng. Để có chất liệu cho quá trình hư cấu, anh có thể chia sẻ những nghiên cứu anh đã thực hiện để viết tiểu thuyết này không, chẳng hạn những nơi chốn anh đã đến thăm, những con người gặp gỡ, hay nghệ thuật xăm trổ với những ký tự ám chỉ đến Nazi mới của nhân vật T?

Quả thật là khi viết tiểu thuyết này tôi đã đi rất nhiều nơi, và nơi đầu tiên là quê hương của tôi, Vĩnh Tĩnh. Bởi vậy cho nên tôi đã trở về nhà rất nhiều lần. Và mỗi lần khi mà tôi về quê thì người dân địa phương thấy tôi rất khác biệt với họ, vì cách ăn mặc của tôi, ngoại hình của tôi, đã bị đô thị hóa rất nhiều. Tôi đã dùng thân phận của một người rời xa quê hương rất nhiều năm để mà trở về quê hương của tôi Vĩnh Tĩnh rất nhiều lần. Và phương thức trở về của tôi là đi bộ. Bắt đầu về đến ga, và sau khi xuống tàu là tôi đi bộ, dù ở quê tôi hiện giờ mọi người không còn đi bộ nhiều nữa mà đa số đi xe máy. Họ thấy một người đang cuốc bộ thì họ thấy rất kỳ cục. Nhưng bởi vì đi bộ với tốc độ đó tôi có thể nói chuyện với mọi người, và có thể ngửi được rất nhiều mùi, và như vậy rất có ích cho việc viết cuốn tiểu thuyết này. Ngoài ra còn có hai nơi khác rất quan trọng trong sách là Berlin và biển Baltic, những nơi đó tôi cũng đã đi rất nhiều lần, và thậm chí chiếc tàu lặn ở bên bờ biển Baltic thật sự tồn tại trong thực tế.

Khi nói đến nhân vật T liên quan tới vấn đề Nazi mới thì quả là tôi đã tham gia rất nhiều hoạt động của Nazi mới. Tôi nghiên cứu cách ăn mặc của họ, chẳng hạn họ đi đôi giày New Balance có chữ N, và nghiên cứu cả hình xăm của họ. Tôi có tham gia các hoạt động rất kỳ lạ của họ, và đối với họ, một người châu Á như tôi mà tham gia vào các hoạt động đó cũng rất là kỳ lạ. Nhưng mà thực sự thì, tuy họ cảm thấy tôi kỳ lạ, tôi lại không sợ, bởi vì những hoạt động đó đều có cảnh sát giám sát, và tôi có thể chụp ảnh, thậm chí có những người ở trong các tổ chức đó chạy đến hỏi tôi “ủa anh ở đây làm gì vậy?” và tôi rất thành thật trả lời là, “Tôi đang viết một cuốn tiểu thuyết và tôi đang làm nghiên cứu,” và người kia cũng rất thành thật đã nói cho tôi biết những hình xăm trên tay bạn ấy có ý nghĩa như thế nào. Và những điều đó tôi đã viết vào trong cuốn truyện.

Tính liên văn bản có thể thấy rõ qua cách anh xây dựng vùng đất Vĩnh Tĩnh có rất nhiều tương đồng với làng Macondo trong “Trăm năm cô đơn” của Gabriel García Márquez, hay hạt Yoknapatawpha của William Faulkner. Trong lời tác giả bản dịch tiếng Anh “Ghost town”, khi nhắc tới hình tượng ma quỷ anh có nhắc tới Haruki Murakami, và Đỗ Lệ Nương, nữ nhân vật chính trong Mẫu đơn đình, liệu anh có tiếp thu ảnh hưởng của García Márquez, hay của những nhà văn khác, trong cả văn học phương Đông, lẫn phương Tây, khi viết “Vùng đất quỷ tha ma bắt” không?

Về ảnh hưởng của những nhà văn trên đối với tôi thì đầu tiên là, những tác phẩm của họ và những nhân vật trong đó đều ít nhiều có liên quan tới ma quỷ, chẳng hạn như trong “Trăm năm cô đơn” viết rất nhiều về ma quỷ, hoặc Đỗ Lệ Nương thì sau này cũng trở thành ma. Những nhân vật đó và những cuốn sách đó đã cho tôi gợi ý rằng ở các nước khác nhau, ở các nơi khác nhau trên thế giới thì đều có những câu chuyện về ma quỷ. Họ đều là những nhà văn mà tôi hết sức ngưỡng mộ và họ đã viết về ma quỷ bằng những cách thức khác nhau và tôi muốn viết về ma quỷ bằng cách thức riêng của mình và tôi cảm thấy khi mình viết về ma quỷ thì tôi không cô đơn.

Tại sao anh lại lấy Berlin làm nơi chạy trốn cho nhân vật Trần Tư Hoành, và biến nó thành một đối cực, nếu có thể gọi như thế, với vùng đất Vĩnh Tĩnh?

Nếu mà nói một cách chặt chẽ thì về mặt địa lý, Berlin và Vĩnh Tĩnh không có mối liên hệ gì với nhau cả. Nhưng khi tôi sinh sống ở Đức thì tôi nhận ra một điều rằng lịch sử nước Đức cùng với lịch sử và quá trình phát triển cận đại của Đài Loan có những điểm khá tương đồng. Nước Đức đã trải qua hai cuộc đại chiến thế giới, rồi lại phân thành hai quốc gia. Và trong quá trình đó cũng xảy ra những vấn đề như khủng bố, hay độc tài, toàn trị. Và Đài Loan cũng vậy thôi, sau năm 1945 thì có một thời gian khá dài Đài Loan trải qua thời kỳ khủng bố, thời kỳ độc tài, toàn trị. Nhiều người Đài Loan khi đối mặt với thời kỳ đó sẽ liên tưởng tới nước Đức và họ lấy nước Đức làm tấm gương. Bởi vì nước Đức khi từ chế độ toàn trị sang chế độ tự do như hiện thời thì họ trải qua một quá trình khá là lâu dài, phải lập pháp, phải đấu tranh để giành tự do thì mới có được sự phát triển như hiện nay. Nhưng Đài Loan không giống như Đức ở chỗ Đài Loan không trải qua quá trình tư pháp lập pháp cho nên họ không đạt được đến mức độ như là nước Đức. Vì vậy nói đến quá trình chuyển từ độc tài sang tự do thì người Đài Loan hay nghĩ tới Đức. Tuy Berlin là một vùng đất lớn, một đại đô thị, còn Vĩnh Tĩnh chỉ là một vùng đất nhỏ nhưng không hẳn là hai vùng đất đó không có mối liên hệ gì với nhau hay hoàn toàn khác hẳn nhau, bởi vì ở nơi nào con người ta cũng phải đối mặt với những vấn đề đó: họ cũng có nỗi sợ hãi đối với khủng bố, họ cũng có nỗi khao khát hướng tới tự do.

Bạo lực gây sang chấn cả về thể chất lẫn tinh thần hiện diện dày đặc trong tiểu thuyết này của anh, tại sao anh lại chọn viết về đề tài này?

Trong một chế độ phụ quyền, một chế độ nam tôn nữ ti, thì bạo lực là phương thức mà người nam dùng để khống chế người nữ. Bất kể là bạo lực trong hôn nhân hay ngoài hôn nhân hay bạo lực xảy ra trong xã hội thường ngày xảy ra rất nhiều bởi đấy là thứ luôn tồn tại trong xã hội nam tôn nữ ti. Vì trong cuốn sách này có rất nhiều nhân vật nữ cho nên viết cuốn sách này tôi không thể không nói đến vấn đề bạo lực bởi vì trong xã hội Đài Loan thời đại cũ thì những những người phụ nữ là nạn nhân của bạo lực.

Làm thế nào để khi xây dựng nhiều nhân vật thế, anh cân bằng được yếu tố chức năng của nó với số phận riêng biệt? Cấu trúc đa tuyến, giọng điệu đa thanh có phải giải pháp cho chuyện đó? Vậy sao không khí queer vẫn lấn át toàn tác phẩm?

Về vấn đề trong tác phẩm có nhiều nhân vật: khi tôi viết tác phẩm này thì tôi tưởng tượng đây giống như là một dàn hợp xướng, một dàn đồng ca. Nhưng đây không phải là một dàn hợp xướng mà mỗi thanh âm đều tốt đẹp mà sẽ có những âm thanh rất đối chọi nhau và rất kỳ lạ. Có lúc thì người này lớn tiếng cao giọng cất tiếng hát và sau khi họ hát một lúc thì họ mệt và nhường cho một người khác lên tiếng. Và khi người đọc nghe từng người từng người cất lên tiếng hát thì sẽ được nghe tất cả cùng nhau đồng thanh hát. Và khi nghe bài hát đó đến cuối cùng thì ta có thể hình dung được diện mạo của cả gia tộc và ghép được các mảnh ghép lại với nhau thành một bức hoàn chỉnh. Ý niệm của tôi khi viết nhiều nhân vật, nhiều tuyến, nhiều giọng nói, chính là đoàn hợp xướng. Và trong cái đoàn hợp xướng đó có một giọng hát, một tiếng nói tương đối đặc biệt, đó là người em trai út đồng tính. Cái tiếng nói, giọng hát của người đó có lúc bị tắt hay biến mất, có lúc lại vang lên. Tôi muốn thông qua nhân vật này để nói đến sự chuyển hình của xã hội Đài Loan từ kỳ thị đồng tính đến dần dần chấp nhận đồng tính. Tôi muốn nói với những thế hệ sau này, thế hệ được hưởng thụ sự tự do thì họ đừng quên thế hệ trước đã phải chịu đựng rất nhiều bạo lực, đã phải sống rất đau khổ.

Đài Loan là nơi đầu tiên hợp pháp hóa kết hôn đồng tính ở châu Á vào năm 2019. Nhưng ở thập kỷ 80, 90 thì không khí bài trừ LGBT ở Đài Loan được miêu tả trong tác phẩm “Vùng đất quỷ tha ma bắt” của anh có rất nhiều sự vang vọng với các tác phẩm LGBT khác như “Nhật ký cá sấu” của Khâu Diệu Tân,” hay “Nghịch tử” của Bạch Tiên Dũng. Có thể đọc “Vùng đất quỷ tha ma bắt” trong âm vọng với các tiểu thuyết kia không? Viết về đề tài LGBT, đặt trong mạch dòng văn học này ở Đài Loan, tác giả có muốn đối thoại với truyền thống hay khẳng định vị thế bằng một giọng mới không?

Chi tiết đầu tiên tôi muốn nói là tác giả Khâu Diệu Tân của “Nhật ký cá sấu” thực ra cũng đến từ Vĩnh Tĩnh. Bố của cô Khâu là thầy giáo tiểu học của tôi. Nhưng mà trước khi cô Khâu tự sát ở Paris, cô không nói với mọi người cô ấy quê ở Vĩnh Tĩnh. Mọi người đều tưởng cô ấy là người Đài Bắc. Bởi vậy nếu cô ấy mà còn sống lâu hơn, thì có lẽ đến một ngày nào đó cô ấy sẽ viết về Vĩnh Tĩnh quê hương của mình. Một phần nào đó, tôi viết về Vĩnh Tĩnh là hoàn thành cái tâm nguyện mà cô Khâu chưa hoàn thành được.

Còn về Bạch Tiên Dũng thì quả là từ nhỏ tôi đã đọc nhiều cuốn sách của ông, nhưng khi tôi viết “Vùng đất quỷ tha ma bắt” thì tôi cố gắng không để bị ảnh hưởng bởi tiếng nói của các bậc tiền bối bởi vì như vậy thì sẽ bị át mất tiếng nói riêng của mình.

Năm 2018 ở Đài Loan tiến hành cuộc trưng cầu dân ý về hôn nhân đồng tính và kết quả là đa số người dân từ chối luật hóa hôn nhân đồng tính. Anh có nói đến việc thất bại này đã giúp anh rất nhiều trong việc hoàn thành tác phẩm này, vì việc mình cảm thấy cay đắng chua chát là một thứ năng lượng tuyệt vời giúp ta sáng tác.  Viết cuốn này, anh có định trả thù điều gì không? Nếu không có động cơ đó thì độc giả vẫn thấy sự chiến thắng của ngòi bút ở một số đoạn?

Đích thực là tôi muốn dùng cuốn sách này để đối thoại với phong trào đồng tính ở Đài Loan. Tôi viết câu chuyện của tôi là câu chuyện về một người con trai út ở một vùng quê hẻo lánh ở Đài Loan. Tôi muốn xuất phát từ một nhân vật nhỏ của một vùng đất nhỏ để nhìn thấy toàn bộ Đài Loan. Tôi cảm thấy nhân vật nhỏ của vùng đất nhỏ ngược lại rất có tính đại diện. Bởi vì họ đều phải rời khỏi quê hương của mình đến đô thị lớn để tìm kiếm tự do, nhưng sau khi đến thành phố lớn rồi, thì bất kể trong quá trình chạy trốn dù ta có cố gắng trốn thế nào đi nữa thì rút cục cũng có ngày ta sẽ phải trở về vùng đất chôn nhau cắt rốn của mình. Điều này cũng thể hiện một phần nào đó phong trào đồng tính Đài Loan khi mà mọi người đều đang cố gắng chạy trốn nhưng cuối cùng cũng quay trở về điểm xuất phát ban đầu. Ví dụ như tôi, tôi đã chạy trốn đến Đài Bắc, sau đó chạy đến Berlin, nhưng cuối cùng phải trở về Vĩnh Tĩnh để viết cuốn sách này.

Thay vì cái hình tượng người bố đàn ông gia trưởng thường xuất hiện trong văn hóa châu Á đóng vai trò là áp lực nam tính lên nhân vật chính thì tại sao anh lại xây dựng những người phụ nữ, chẳng hạn như người mẹ và người bà, những người căm ghét khi con mình là đồng tính, và khát khao có một người con trai đích thực trong gia đình?  Anh có dụng ý gì khi xây dựng hình tượng người bố là đồng tính mang tính chất lật đổ như vậy?

Đây là một câu hỏi thú vị. Người mẹ trong một xã hội phụ quyền như thế thì chính là nạn nhân và người mẹ muốn chấm dứt khổ nạn của mình và phương thức chấm dứt của người mẹ lại là đi làm tổn thương người khác. Trong một xã hội phụ quyền thì nhiều khi những người ghét phụ nữ nhất lại là những người phụ nữ bởi vì người phụ nữ ghét giới tính của mình và đâm ra họ cũng ghét những người có cùng giới tính với mình, tức là những người phụ nữ khác. Giống như mẹ tôi đã sinh liên tiếp 7 người con gái, nhưng bà không thích con gái, bà muốn sinh con trai thôi. Bởi vì chỉ có sinh con trai thì trong xã hội đó bà mới được coi là người phụ nữ hoàn chỉnh. Nếu sinh liền tù tì toàn con gái thì bà sẽ bị người ta chê cười. Cho nên nhiều khi bà phải làm tổn thương những người khác vì như thế thì bà mới có cơ hội để mà tồn tại.

Chi tiết người bố là đồng tính được tiết lộ vào cuối cuốn sách là do tôi cố tình muốn làm cho độc giả đọc đến đó phải giật nảy mình vì ngạc nhiên. Là một tác giả, tôi rất muốn ở cuối cuốn sách sẽ dọa cho độc giả sợ chơi, và hình như cú hù dọa này của tôi khá thành công.

Là người học chuyên ngành sân khấu, và là diễn viên của nhiều bộ phim, anh có thể nói gì về mối liên hệ  giữa việc viết với việc diễn của anh: anh vận dụng được gì từ tính biểu diễn của diễn viên vào sự biểu diễn ngôn từ trong tác phẩm? Đặc biệt ở tiểu thuyết này người đọc nhận thấy tính điện ảnh rất rõ trong tính trình diễn, tính cấu trúc tình huống và nghệ thuật montage?

Việc học ngành sân khấu và làm diễn viên của tôi hỗ trợ rất nhiều cho tôi trong quá trình viết lách và hôm nay mọi người gặp tôi thì cũng biết rồi, tôi là một người rất đam mê diễn xuất. Thật ra thì viết lách và đóng kịch, đóng phim cũng giống nhau ở chỗ là mọi người đều đang biểu diễn. Viết tiểu thuyết là đang diễn. Tôi hy vọng tiểu thuyết của tôi có có tính kịch.

Anh có coi quê hương, địa danh như một sự định vị trên toàn thế giới? Và cái tâm thế lưu vong của nhân vật chính khi đi tìm tự do ở Berlin có nên được đặt trong sự so sánh ngầm với thân phận lưu vọng, vọng cố hương của tổ tiên chính tác giả, từ đại lục ra Đài Loan?

Tôi cảm thấy hầu như mỗi một con người đều sẽ có trải nghiệm rời xa quê hương của mình, chẳng hạn như mình phải rời quê hương để đến một thành phố lớn chẳng hạn. Tôi cảm thấy quê hương Vĩnh Tĩnh có thể là bất cứ nơi đâu, bất cứ làng quê nào trên thế giới chẳng hạn như làng quê ở Pháp, ở Ý, ở Mỹ, đều vẫn có thể xảy ra những câu chuyện như vậy. Bởi vì mỗi một con người hầu như đều phải rời khỏi quê hương của mình để tìm kiếm tự do nhưng rút cục vẫn không tìm thấy tự do và vẫn phải trở về vùng đất quê hương của mình.

Có thể thấy trong tác phẩm của anh, các nhân vật ám ảnh với các món ăn. Đồ ăn đóng vai trò như thế nào trong thế giới của anh?

Vấn đề “ăn” trong tiểu thuyết rất quan trọng, bởi vì ăn là một phần của sinh hoạt, của cuộc sống cho nên nếu ta viết về ẩm thực hay thì nó góp phần cho cuốn sách trở nên hay và thú vị. Trong cuốn truyện, tôi viết nhiều chi tiết về ẩm thực, chẳng hạn như ăn canh khế hoặc là một số món ăn khác, thì những chi tiết đó mang lại cảm giác rất gần gũi, rất là cuộc sống. Ví dụ nếu viết về Việt Nam thì tôi sẽ viết rằng mọi người thường ngồi xổm ở bên lề đường hay ngồi những chiếc ghế bé bé rồi ăn uống và như vậy nó sẽ rất có hương vị riêng, hương vị đặc biệt của Việt Nam, chứ tuyệt đối không phải là những cái này [chỉ tay quanh sảnh khách sạn].

Anh cảm thấy như thế nào về sự thành công vang dội của “Vùng đất quỷ tha ma bắt”? Nó trở thành nguồn cảm hứng hay trở thành chướng ngại vật cho việc viết các tác phẩm tiếp theo của anh?

Tôi rất tận hưởng sự thành công của cuốn sách “Vùng đất quỷ tha ma bắt”. Tôi cảm thấy rất vui khi cuốn sách được xuất bản ở nhiều nước trên thế giới. Tôi rất mãn nguyện. Nhưng cuốn sách này cũng có thể trở thành một chướng ngại trên con đường nhân sinh của tôi bởi vì nó có thể là đỉnh cao của tôi rồi, không biết chừng từ đỉnh cao này tôi sẽ đi xuống. Nhưng tôi không quan tâm, cũng không quá lo lắng về việc có thể đang đi xuống. Bởi vì đi xuống cũng có những phong cảnh khác nhau. Có nhiều người nói phải tiếp tục tạo ra những kỷ lục mới, phải vươn lên tầm cao mới nhưng tôi không nghĩ như vậy, bởi như vậy thì rất vất vả. Là một nhà văn, tôi cảm thấy viết được một tác phẩm tiêu biểu của mình là cảm thấy vui vẻ, mãn nguyện rồi. Tôi chỉ hy vọng những cuốn sách tôi viết sau này sẽ có những nét khác biệt riêng, không nhất thiết phải thành công như “Vùng đất quỷ tha ma bắt”, nhưng tôi cũng sẽ rất vui. Bởi viết là việc vui vẻ nhất đối với tôi rồi, nên sau này cuốn sách mới của tôi có thành công hay không cũng không quan trọng nữa.

Xin cảm ơn anh.

 (Zét Nguyễn thực hiện, với sự giúp đỡ  phiên dịch của Nguyễn Vinh Chi)

(Bài phỏng vấn đã được đăng trên Tuổi Trẻ Cuối Tuần)

 

Chấm sao chút:

Đã có 0 người chấm, trung bình 0 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Website | Các bài viết khác

trên đỉnh cao tuyệt vọng.