Thời gian đọc: 11 phút

Hành trình đời sống – hành trình văn chương

Hayashi Fumiko là một cây bút nữ nổi bật của văn học hiện đại Nhật Bản, sáng tác cả thơ và văn xuôi. Về ngày tháng năm sinh và nơi xuất thân của nữ sĩ, có những thông tin không thống nhất được ghi nhận trong một số tài liệu khác nhau. Theo đó, năm sinh của bà có thể là 1903 hoặc 1904, còn nơi sinh có thể là Shimonoseki – một đô thị thuộc tỉnh Yamaguchi, miền Chūgoku, phía nam đảo Honshū – hoặc thành phố Moji, ngày nay là thành phố Kita-kyūshū, tỉnh Fukuoka, đảo Kyūshū. Tuy nhiên, dù được sinh ra ở Yamaguchi hay Fukuoka, Hayashi Fumiko vẫn được xem là người sinh trưởng ở miền nam Nhật Bản, lớn lên trong không gian văn hóa của miền này. Ở thành phố Onomichi thuộc tỉnh Hiroshima – nơi gia đình Fumiko đã ổn định cuộc sống và bản thân nữ sĩ được đến trường từ năm 13 đến năm 19 tuổi, cũng là nơi bà thỉnh thoảng trở về sau khi đã lập nghiệp ở Tōkyō – có tấm bia đá lớn khắc một đoạn trích từ tác phẩm nổi tiếng của bà, được biết đến như một trong những hình ảnh tiêu biểu của thành phố đã ít nhiều gắn bó với cuộc đời nữ sĩ.

Do gia đình tan vỡ khi ở độ tuổi mới bắt đầu chương trình tiểu học, Hayashi Fumiko phải theo mẹ buôn bán hàng rong, sống cuộc đời phiêu bạt nay đây mai đó, việc học ở trường lớp bị gián đoạn nhiều lần. Cho đến khi thành danh trong nghề viết nhờ tác phẩm tự thuật Phiêu lãng ký được xuất bản và bất ngờ được đón nhận nồng nhiệt, Fumiko từ bé đã trải qua cuộc sống vô cùng vất vả, phải mưu sinh bằng những công việc cực nhọc, thu nhập thấp, thường phải tá túc ở chỗ này chỗ khác trong tình cảnh không nhà. Thêm vào đó, Fumiko hơn một lần nếm trải bất hạnh trong chuyện tình cảm và đời sống hôn nhân, từ lúc tuổi đời còn rất trẻ, trước khi có cuộc hôn nhân tốt đẹp với người chồng tốt tính – một họa sĩ biết chia sẻ và đỡ đần cho vợ, để Fumiko phát triển thuận lợi trong sự nghiệp văn chương.

Trong thập niên 1930, khi đã trở thành một nhà văn có tên tuổi và được nhiều độc giả mến mộ, Hayashi Fumiko thường đi đây đi đó để diễn thuyết, hoặc để làm phong phú nguồn tài liệu cho công việc viết văn. Tuy là phụ nữ, bà không ngại di chuyển một mình trong những chuyến đi xa, đến những vùng đất chưa từng biết. Vì vậy chỉ cần có đủ chi phí để du hành là Fumiko hăng hái bước vào những chuyến đi. Nữ sĩ đã từng đến Trung Quốc và cả những thành phố nổi bật của châu Âu như Paris hay London, và đã viết nhiều bài du ký gửi về đăng trên các tạp chí đương thời ở Nhật, trong khi bản thân rong ruổi qua những miền đất xa xôi để trải nghiệm những điều mới mẻ.

Khi chiến tranh nổ ra giữa Nhật Bản và Trung Quốc, trong những năm cuối của thập niên 1930, Hayashi Fumiko đã đến một số nơi như Nam Kinh hay Vũ Hán, với tư cách là đặc phái viên của Báo Asahi, hoặc là thông tín viên của cơ quan truyền thông do nội các Nhật Bản đương thời quản lý. Tiếp đó, trong cuộc chiến tranh Thái Bình Dương, Fumiko cũng đã đến làm việc ở một số nơi trong khu vực Đông Nam Á, như Java hay Borneo. Trong thời gian này, Fumiko cũng đã có nhiều trải nghiệm ở Đà Lạt, và Đà Lạt trở thành một phần bối cảnh trong tiểu thuyết Phù vân – tác phẩm tự sự trường thiên xuất hiện sau cùng trong cuộc đời viết văn của nữ sĩ.

Tiểu thuyết Phù vân ra mắt bạn đọc lần đầu tiên năm 1951 thì cũng trong năm đó, vào ngày 28 tháng Sáu, Hayashi Fumiko đột ngột qua đời do nhồi máu cơ tim, trong khi vẫn đang là một cây bút đầy nhiệt huyết, đang bận rộn vì thu thập tài liệu để viết bài.

Nhà riêng của vợ chồng nữ sĩ, được xây dựng năm 1941 ở Shinjuku thuộc khu vực trung tâm Tōkyō, sau này đã trở thành Nhà lưu niệm Hayashi Fumiko, do quận Shinjuku thành lập. Ngoài ra, còn có Bảo tàng văn học Hayashi Fumiko, vốn là ngôi nhà mà nữ sĩ đã thuê một phần để ở khi sơ tán, tránh những cuộc không kích nhắm vào Tōkyō, trong khoảng thời gian từ tháng Tư năm 1944 cho đến khi trở về ngôi nhà ở Shinjuku vào tháng Mười năm 1945. Bảo tàng này nằm ở gần suối nước nóng Kakuma, thuộc thị trấn Yamanouchi, huyện Shimotakai, tỉnh Nagano – nơi nổi tiếng trong ngành du lịch nghỉ dưỡng và trượt tuyết ở miền trung nước Nhật.

Cuộc sống trần ai và “con mắt xanh” của tâm hồn phiêu lãng

Nếu đọc văn chương Hayashi Fumiko sau khi biết qua những thông tin căn bản về tác giả, như ở phần trên đã trình bày, người đọc sẽ dễ dàng nhận thấy từ sáng tác của Fumiko toát lên nét đặc trưng quan trọng: tác phẩm không đơn thuần là kết quả của hoạt động văn nghệ điểm thêm sắc màu cho cuộc sống, mà là thứ tinh chất được chắt lọc, chưng cất nên từ chính cuộc đời nữ sĩ. Từ những thông tin trên bề mặt tác phẩm như hình ảnh nhân vật, mối quan hệ giữa các nhân vật, bối cảnh câu chuyện v.v… cho đến những thông điệp nằm ở bề sâu, đằng sau những câu chuyện tưởng như đơn giản, như những vấn đề trong tình yêu nam nữ và đời sống hôn nhân, ý nghĩa của chiến tranh và thân phận con người, đặc biệt là những người yếu thế trong xã hội v.v… Sự thống nhất giữa văn chương Hayashi Fumiko và cuộc đời tác giả tập trung vào ba điểm nổi bật, được thể hiện phổ biến qua nhiều tác phẩm, tuy rằng bối cảnh và nội dung câu chuyện khác nhau.

Thứ nhất là hình ảnh và thân phận con người phiêu lãng. Bản thân Hayashi Fumiko từ khi còn rất bé đã phải sống cuộc đời lang bạt, do người bảo trợ của bà kiếm sống bằng công việc bán hàng rong. Đến lúc tự lập khi trưởng thành, Fumiko vẫn tiếp tục cuộc sống thường xuyên dịch chuyển. Bà đi diễn thuyết ở nhiều nơi, đi thu thập tài liệu cho nghề viết, đi đến vùng chiến sự vì công tác trong lĩnh vực truyền thông, và đi du lịch tự do khi cá nhân có đủ điều kiện. Điều này đã để lại dấu ấn đậm nét trong tác phẩm của bà. Lữ khách là hình ảnh quen thuộc, thường xuất hiện trong thế giới văn chương Fumiko. Lữ khách trong tác phẩm của Fumiko không giới hạn ở khái niệm là khách hàng của dịch vụ du lịch. Vì nhiều lý do, người ta có thể trở thành lữ khách trong nhiều tình huống của cuộc đời, khi phải xa quê hương mà không biết bao giờ trở lại, hoặc khi phải thường xuyên di chuyển, không có một nơi chốn cụ thể để ổn định cuộc sống. Do vậy, hình ảnh lữ khách trong văn chương Fumiko đa dạng, từ kiểu người tha hương cầu thực, người bán hàng rong, đến kiểu nghệ sĩ thích rong ruổi mọi miền để trải nghiệm những cảm giác mới. Bước đi của những nhân vật phiêu lãng này tạo nên sự dịch chuyển về mặt không gian trong tác phẩm, như những cánh cửa được mở ra, thổi vào câu chuyện nhiều hương sắc đa dạng từ những miền đất mới. Mặt khác, phần lớn những nhân vật lữ khách trong tác phẩm của Fumiko thuộc về thành phần yếu thế trong xã hội, nên bước đi của họ không phải là sự dịch chuyển đơn thuần, mà như sự lật giở từng trang đời bấp bênh gian khó. Cuộc lữ nhọc nhằn là số phận của một nhân vật cụ thể trên trang sách, nhưng cũng có thể là thân phận của biết bao người, là thân phận làm người trong cõi đời tục lụy.

Điểm nổi bật thứ hai tạo nên nét riêng của văn chương Hayashi Fumiko thể hiện ở mối quan hệ giữa các nhân vật trong tác phẩm. Các nhân vật của Fumiko thường gặp vấn đề trong quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân. Điều đó cũng gợi nhắc về những trải nghiệm thiếu may mắn của bản thân Fumiko thời trẻ. Điều đáng chú ý là dưới ngòi bút Fumiko, những bất hạnh, đổ vỡ trong mối quan hệ giữa người với người được miêu tả ở nhiều góc độ, không theo kiểu rập khuôn và cũng không thiên lệch về giới tính. Nhân vật nam cũng như nhân vật nữ đều có thể là nhân tố tiêu cực làm phát sinh vấn đề, làm gãy đổ một mối quan hệ lẽ ra có thể tốt đẹp hơn, mang lại điều bất hạnh cho chính mình và cho người khác. Có khi, sự bất hạnh không bắt nguồn từ những con người đang có mối quan hệ tình cảm với nhau, mà xuất phát từ những vấn đề trong đời sống, đơn giản vì mọi chuyện đều có thể xảy ra, gây nên những đau thương, mất mát, dở dang cho ai đó vào bất cứ lúc nào. Có lẽ đó là điều mà bản thân nữ sĩ đã thấm thía qua trải nghiệm thực tế sâu rộng, từ góc nhìn của một phụ nữ xuất thân nghèo khó và sống qua những biến động to lớn của thời cuộc trong nửa đầu thế kỷ XX.

Bên cạnh đó, sự kết nối giữa cuộc đời tác giả và văn chương Hayashi Fumiko còn tập trung ở một điểm quan trọng, là vấn đề chiến tranh. Về phương diện này, có thể nói Hayashi Fumiko là trường hợp đặc biệt trong xã hội Nhật Bản – nơi người dân ít có trải nghiệm chiến tranh, và phụ nữ ít tham gia hoạt động xã hội. Tuy không thuộc về lực lượng đi chiến đấu, ít nhất Fumiko cũng là người từng trải nghiệm cuộc sống ở vùng chiến sự, với vị trí công việc cho phép cá nhân bà quan sát và thông tin thu thập về cuộc chiến. Cho nên, có thể nói rằng Fumiko đã có điều kiện để trực tiếp quan sát những sự việc xảy ra trong chiến tranh ở phạm vi gần, ghi nhận được những hình ảnh thực tế mà người không đến vùng chiến sự thì không thể nắm bắt. Có lẽ do vậy mà dường như chiến tranh là một vấn đề khó có thể bỏ qua trong thế giới văn chương của tác giả này. Dù không miêu tả trực tiếp về chiến trận, nhiều sáng tác của Fumiko, chủ yếu ở thể loại truyện ngắn, vẫn có sự hiện diện của chiến tranh như là một vấn đề. Với người lính đã trải qua thời gian tại ngũ thì chiến tranh là một giai đoạn bất thường của cuộc đời, tạo ra những hệ lụy với vô vàn ý nghĩa, nhiều mức độ và được nhìn nhận từ nhiều góc độ khác nhau. Với người dân bình thường phải sống qua thời chiến, đặc biệt là những người yếu thế trong xã hội, chiến tranh vẫn là thứ tai ương khủng khiếp, có thể khiến họ đột ngột phải gánh chịu những nỗi bất hạnh mà người ta không bao giờ biết đến trong cuộc sống thời bình, đẩy họ vào vị trí là nạn nhân của những sự băng hoại, đứt gãy trong đạo đức cá nhân và quan hệ xã hội.

Kết hợp những điểm nổi bật tạo nên bầu không khí đặc thù của thế giới văn chương Fumiko, độc giả có thể nhận thấy khá rõ ấn tượng về đời sống con người vô định, bấp bênh nhưng đồng thời lại vướng mắc những vấn đề nặng trĩu. Đặc biệt là những truyện có nhiều yếu tố liên quan đến chiến tranh. Những người vốn đã sống nghèo khổ, hằng ngày phải bươn chải mọi cách để kiếm được miếng ăn, lại gánh thêm những hậu quả chồng chất do chiến tranh làm mất đi các nguồn lực vốn có, làm xô lệch trật tự xã hội và đứt gãy những mối quan hệ gắn kết mỗi người với thế giới xung quanh. Nhưng, thật lạ lùng, khi mọi thứ tưởng chừng như rơi vào hố sâu, bị đẩy vào ngõ cụt thì tia sáng mỏng manh có thể bất chợt lóe lên từ đâu đó. Thường thì trong sáng tác của Hayashi Fumiko, những tia sáng như vậy không xuất phát từ thế giới bên ngoài, như vận may bất ngờ tìm đến với nhân vật, mà là do nhân vật nhìn đời bằng “con mắt xanh” của tâm hồn phiêu lãng. Một khi lữ khách chấp nhận dấn bước vào nẻo đường gió bụi, vì mang lấy thân phận làm người trong cuộc sống trần ai, thì điều quan trọng nhất để duy trì cuộc lữ là “con mắt xanh” biết ghi nhận những điểm sáng để giữ lửa tâm hồn, đồng thời dám mở ra những cánh cửa để tìm một ánh mắt cảm thông, một giọng nói ân cần, một bàn tay chia sẻ, dẫu những vấn đề của cuộc sống trầm luân chẳng bao giờ kết thúc.

Về tập truyện Phố tuyết

Lần đầu tiên giới thiệu tác giả Hayashi Fumiko đến độc giả Việt Nam qua một tập truyện ngắn, người dịch đã cố gắng lựa chọn những tác phẩm tuy dung lượng ngắn gọn và cốt truyện đơn giản, nhưng là những trường hợp thể hiện khá rõ nét đặc trưng của thế giới văn chương Fumiko, cho thấy sự kết nối từ trải nghiệm cá nhân trong đời sống đến phong cách biểu đạt văn chương của tác giả này. Theo các nhìn như vậy, Phố tuyết là hình ảnh có thể giúp độc giả hình dung phần nào về những điều được nói đến bên trong tập truyện, theo cách gần gũi nhất với bầu không khí toát ra từ những tác phẩm được lựa chọn để giới thiệu lần này.

Với mỗi truyện ngắn trong tập sách, bạn đọc sẽ gặp những con người sống những cảnh đời riêng. Ho gặp gỡ và bước vào đời nhau, hoặc “va chạm” với nhau trong dòng đời ngổn ngang vướng mắc, và không ít những ngã rẽ bất ngờ. Có những khi tưởng chừng nhân vật đang tiệm cận mục tiêu mà họ đã trải qua cuộc hành trình gian nan để quyết tâm tìm đến, nhưng chỉ cần qua một khúc quanh thì cuộc kiếm tìm thoắt cái bỗng trở thành ảo vọng. Lại có khi đến được mục tiêu rồi, thì nhân vật bỗng nhận ra cả cuộc hành trình chỉ là điều vô nghĩa. Có những thử thách nghiệt ngã đẩy con người đến lằn ranh sống – chết nhưng cũng thổi bùng lên trong lòng nhân vật niềm khát khao được sống, được thưởng thức những điều tốt đẹp của cuộc đời. Có trường hợp thì cuộc sống quá ư bình lặng lại là rào cản khó vượt qua, khiến nhân vật cảm thấy như bị nhốt giữa bốn bức tường của một gian nhà kho u ám v.v…

Đó là một thế giới trĩu nặng nỗi đời nhưng không thiếu những nẻo đường lộng gió mênh mông. Thế giới ấy sẽ đến với bạn đọc qua lời kể nhẹ nhàng của một người từng trải, qua hình ảnh những nhân vật mang số phận nhọc nhằn nhưng không ngại dấn thân, như dòng nước tuôn chảy không e sợ thác ghềnh. Mà một khi đã chấp nhận vượt thác băng ghềnh như một phần tất yếu cuộc đời dấn bước, thì tâm hồn phiêu lãng cũng có quyền mơ đến những đóa hoa dịu dàng nở giữa bình nguyên bát ngát xanh, những bờ cát tinh khôi hay đồng lúa rực vàng ở một vùng hạ lưu yên ả.

Trong thế giới như vậy, những hình ảnh, những biến cố, vấn đề v.v… sẽ tự bộc lộ ý nghĩa một cách rất tự nhiên. Thông điệp từ tác phẩm sẽ nhẹ nhàng chảy trôi vào tâm hồn người đọc. Như bữa cơm đơn giản mà người khách lãng du thưởng thức nơi lữ quán, khi tâm hồn hướng về nhân thế đang rộng mở, và cảnh quan trước mắt khơi dậy những hoài niệm êm đềm… Mong rằng qua tập sách nhỏ này, cái tên Hayashi Fumiko sẽ còn lại trong trí nhớ bạn đọc cùng những ấn tượng đẹp về một phong cách viết, một khoảng trời văn chương bé nhỏ nhưng bát ngát hương đời.

Nhân dịp tập sách nhỏ này ra mắt quý độc giả, người dịch xin trân trọng gửi lời cảm ơn đến cô Noda Atsuko – chuyên gia nghiên cứu về sáng tác của Hayashi Fumiko, hiện đang công tác tại Cơ quan Nghiên cứu Nữ giới và Truyền thông quốc tế ở Tōkyō – về sự giúp đỡ quý báu trong việc tra cứu tư liệu có liên quan đến nội dung tác phẩm. Nhờ có sự hỗ trợ từ phía cô Noda, bản dịch tập truyện ngắn lần này đã được hoàn thiện với độ tin cậy cao về thông tin tư liệu. Người dịch cũng vô cùng biết ơn nếu nhận được những thông tin bổ ích và những lời góp ý tích cực từ độc giả sau khi tập sách ra đời.

Xin trân trọng giới thiệu!

Lam Anh

(Lời giới thiệu in trong tập truyện ngắn Phố tuyết của tác giả Hayashi Fumiko, cảm ơn dịch giả Lam Anh đã đồng ý cho Zzz Blog đăng lại)

Chấm sao chút:

Đã có 1 người chấm, trung bình 5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Website | Các bài viết khác

trên đỉnh cao tuyệt vọng.