Thời gian đọc: 5 phút
“Những con người tài năng, sâu sắc và đầy sáng tạo ấy đã trưởng thành về nghệ thuật hơn tôi rất nhiều. Họ bứt phá ra khỏi những hình thức có sẵn, tạo ra hàng tá những lối vẽ mới mẻ và khai thác những đề tài chưa từng có. Để rồi những tác phẩm của họ đã thay đổi đời tôi. Họ đã giúp tôi hiểu rằng truyện tranh là một ngôn ngữ, một ngôn ngữ với những luật tắc mà bạn có thể và nên phá vỡ, rằng trong ngôn ngữ ấy bạn có thể và nên tạo ra những từ ngữ mới, những cú pháp mới. Một ngôn ngữ có thể hàm chứa tất cả mọi điều, chừng nào bạn còn chịu bỏ công ra suy xét mọi thứ thật kỹ càng, cho đến khi bạn tìm được một hình thức, dù mới hay cũ, phù hợp với điều bạn muốn bộc lộ — một ngôn ngữ chẳng hề muốn nằm gọn trong bất kỳ khuôn khổ nào.”
Những lời khiêm nhường đầy tâm huyết đó của Cyril Pedrosa – trong một bài viết ngắn của ông trên blog của First Second Books – quay lại với tôi sống động và hấp dẫn hơn bao giờ hết, ngay khi tôi vừa gấp lại những trang truyện cuối cùng của Bóng. Tôi nhớ ngay đến Pedrosa vì tôi đã giới thiệu và phân tích Three Shadows (Ba Bóng Đen) của ông trong lớp Vẽ Kể Chuyện đầu tiên của mình ở Sài Gòn năm 2013. Tác phẩm này rõ ràng đã gây ra một ấn tượng không hề nhẹ lên (hồi đó vẫn còn lấy bút hiệu là Bu Rên) đến mức chỉ vài tháng sau, Vũ đã nhắn cho tôi, nhờ tôi đọc một kịch bản cậu viết lấy cảm hứng từ nó. Sau đó bẵng đi một thời gian dài, tôi cắm đầu làm Toa Tàu, Vũ hăng hái làm minh họa (trong đó có sách tranh Ra Vườn Nhặt Nắng do Toa Tàu xuất bản), thời gian trôi như chó chạy ngoài đồng, đùng một cái đầu năm nay Vũ bảo anh ơi em chuẩn bị ra sách Bóng em gửi anh đọc nhé.
Tôi quá bất ngờ và xúc động. Thậm chí tôi đã quên khuấy việc Vũ hỏi ý tôi về kịch bản năm nào. Tám năm thai nghén một câu chuyện, ba năm lặng lẽ cặm cụi vẽ mỗi ngày để tạo ra hơn 1000 trang truyện, với nhận thức sâu sắc rằng mình vẽ cho mình trước tiên – vẽ và kể câu chuyện mình muốn đọc – chứ không dùng để giải trí hay làm vừa mắt bất kỳ ai ngoài kia, vốn đã là một thành tựu cực kỳ to lớn. Điều này có lẽ những người làm sáng tạo nói chung, và các họa sĩ minh họa/truyện tranh nói riêng, sẽ hiểu rõ hơn ai hết. Nhưng thôi chúng ta hãy cứ tạm coi đức kiên nhẫn và hạnh tinh tấn ấy như là một dạng năng khiếu thiên bẩm, hoặc đột biến gen kỳ lạ, mà cứ khoảng 9 triệu người Việt Nam mới có một người, để thôi xuýt xoa mà đi ngay vào sự sáng tạo kỳ diệu của Bóng.
Ngay từ trang đầu tiên của Bóng, bạn đã biết rằng mình đang bước vào một thực tại hoàn toàn khác. Họa sĩ đã thực hiện điều này bằng cách làm mới tất cả mọi thứ. Từ lối vẽ đến chất liệu vẽ, từ cách chọn điểm nhìn đến cách chia khung, từ cách tạo hình đến xây dựng tính cách cho nhân vật, từ cách viết thoại cho đến lối dẫn truyện không lời, bạn biết rằng mình chưa từng thấy một điều gì tương tự trong bất kỳ cuốn truyện tranh Việt Nam nào khác. Tất nhiên, nếu bạn đã đọc Three Shadows, bạn sẽ nhìn thấy nhiều sự ảnh hưởng từ nó. Nếu bạn đã đọc 20th Century Boys, đã biết Moebius, đã xem nhiều hoạt hình Âu Mỹ, bạn sẽ không khỏi nhận ra những sự tương đồng. Nhưng – điều này rất quan trọng – đó là những sự tương đồng đã được tiêu hóa. Họa sĩ không chỉ đơn thuần bắt chước phong cách của các bậc thầy, mà sử dụng chúng một cách đầy cân nhắc – đôi chỗ đã lên đến mức tự nhiên, nhẹ nhõm – để kể câu chuyện của riêng mình. Những điều thâu nhặt được trong quá trình nghiên cứu các tác phẩm bậc thầy đã được Vũ biến thành “giọng” riêng của mình. “Giọng” này, được “nói” ra với tất cả lòng nhiệt huyết của tác giả, không tránh khỏi có đôi chỗ hăng hái quá hoặc chìm đắm quá sẽ khiến khán/độc giả hơi khó “nghe”, nhưng về cơ bản, là một giọng kể tươi mới, hấp dẫn, đầy cuốn hút.
“Hết thứ để vẽ ở đây rồi, nhóc tính đi tiếp à?” Câu hỏi đó của nhân vật Cô được đáp lại chỉ bằng một cái chỉ tay. Nhân vật Nè chỉ vào hướng bóng mình đang đổ xuống. Tất nhiên là đi tiếp rồi! Người nghệ sĩ muốn đi đến tận cùng của cái chưa biết – “không biết thì càng không được dừng lại”. Và Nè – và chính Vũ – đã thực sự đi đến giới hạn của tất cả những gì cậu biết. Đúng như lời Pedrosa: Vũ đã hiểu rằng truyện tranh là một ngôn ngữ mênh mông kỳ ảo, và với tất cả những giới hạn của mình, cậu muốn khai phá tất những vùng đất chưa ai đặt chân tới trong ngôn ngữ ấy.
Tất nhiên, ngôn ngữ nào cũng chịu sự chi phối của bối cảnh văn hóa. Truyện tranh du nhập vào Việt Nam từ thuở ban đầu đã luôn được coi như một loại hình giải trí, lại còn dành riêng cho trẻ em. Ngôn ngữ truyện tranh kết hợp văn hóa Việt đã tạo ra một ngôn-ngữ-lai sơ sài, cẩu thả, ngô nghê. Vũ rõ ràng là không muốn sử dụng loại ngôn ngữ ấy nữa. Cậu đã vận tất cả thành công lực để sử dụng một ngôn ngữ đa dạng, phong phú, giàu cảm xúc và đầy tính biểu tượng. Tất nhiên, không phải lúc nào cậu cũng thành công. Cũng như bất kỳ sự thử nghiệm ngôn ngữ nào khác, ở vùng ranh giới giữa sự đã biết và điều chưa biết, luôn có những điểm khó truyền đạt. Nhưng ai câu nệ vào những vùng mờ đó mà quên thưởng thức sự sáng sủa tuyệt vời của hầu hết phần còn lại, thì thật vô cùng đáng tiếc.
Bóng có dồi dào, có đầy đặn, có tràn trề một thứ – một thứ đã thiếu vắng bao lâu nay ở Việt Nam, trong ngôn ngữ truyện tranh nói riêng, và trong các ngành sáng tạo khác nói chung – đó là trí tưởng tượng. Trong thế giới đó, con người ăn mặc theo một lối khác, nói năng theo một cách khác, ăn quả từ những cái cây khác, sống trong những ngôi nhà khác. Toàn bộ không-thời gian được tác giả tạo dựng lên khác lạ và hấp dẫn vô cùng – không phải là không để lại dấu vết của những sự cố gắng. Nhưng trời ơi, hãy ôm ấp tất cả những sáng tạo diệu kỳ này như cách bạn lắng nghe một đứa trẻ bi bô tập nói, hay nhìn ngắm những nét vẽ nguệch ngoạc thuở ban đầu, không phải với óc phán xét đúng sai, mà với trái tim rộng mở và lòng biết ơn vô hạn sức sáng tạo đang phô bày trước mắt.
Và rồi khi bạn vượt qua tất cả những choáng ngợp thị giác, những bề mặt ngôn ngữ lạ kỳ, để chìm xuống bên dưới dòng chảy của thông điệp, của tư tưởng, thì Bóng nói với bạn về những điều gì? Lại là những điều rất hiếm khi được nói ra: về hành trình sáng tạo, về cái đẹp thường ngày, về sự giằng co giữa cuộc sống tiện nghi và sự tàn phá trái đất, về khao khát tìm lại những nguyên sơ hồn nhiên thơ mộng, và về – lạy Chúa tôi – hành trình khám phá nội tâm của chính mình, đi sâu vào trong bản thể của mình, thắng và thua, sai và đúng, cười và khóc, để mạnh hơn, để lớn lên, để tiến hóa. Nói tôi nghe, lần cuối bạn đọc một truyện tranh Việt Nam – hay bất cứ thứ gì được gọi nhan nhản là “sáng tạo” hay “nghệ thuật” – có chủ đề như thế là lúc nào?
“Theo như tôi thấy, thì có truyện tranh hay và truyện tranh dở, có truyện tranh đầy tham vọng và truyện tranh tầm thường, có truyện nhỏ, truyện dày, truyện to, truyện Nhật, truyện Hàn, truyện Bỉ hay truyện Mỹ. Chúng có thể có rất nhiều trang hay chỉ vài trang thôi, có màu hay chỉ đen trắng, vẽ bằng bút hay cắt dán, vẽ bằng tay hay bằng máy hay bất kỳ kiểu gì. Nhưng tất cả chúng đều nói cùng một loại ngôn ngữ, một ngôn ngữ tinh tế tới mức một bộ phận độc giả sẽ luôn luôn đứng bên ngoài ngưỡng cửa của những cuốn sách ấy và không bao giờ nhìn thấy được viên ngọc quý bên trong.” – Cyril Pedrosa đã kết bài viết của ông như thế. Với tác phẩm của mình, Vũ đã tạo ra một cánh cửa tuyệt đẹp. Việc của bạn, độc giả thân mến ạ, là hãy đặt ngay cho mình một bộ sách của Vũ, và thử bước chân mình qua ngưỡng cửa kỳ diệu ấy xem sao.

Chấm sao chút:

Đã có 2 người chấm, trung bình 3.5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3