Thời gian đọc: 9 phút

Những ngày này, bạn đã tiêm vaccine chưa? Nếu bạn chưa tiêm, tôi mong bạn được bình an, cuộc sống vẫn cứ phải tiếp diễn, chúng ta ai cũng sẽ cố gắng bảo vệ bản thân và gia đình bằng tất cả những gì mà khả năng của chúng ta cho phép. Nếu bạn tiêm rồi, tôi cũng mong bạn được bình an, bởi chúng ta đều biết, vaccine sẽ có mặt trái mặt phải, giống như mọi sự trên đời. Tôi thì chưa tiêm, nhưng tôi đã xem tuyển Việt Nam, thậm chí chăm chỉ xem thêm cả Euro, nên lấy đó làm tâm đắc rằng không bổ ngang thì cũng bổ dọc.

Trong những khoảng bận rộn bóng banh và virus ấy, tình cờ, tôi đọc được bộ truyện tranh Bóng vừa đến tay độc giả từ tháng 6/2021 của tác giả Vũ. Suốt hai mươi bảy năm qua kể từ ngày thuộc mặt chữ biết tự mình cầm quyển truyện tranh lên đọc, đến giờ tôi mới lại bắt gặp một bộ truyện tranh Việt Nam được xuất bản chính thống với số trang tính đến hàng nghìn mà tác giả đơn thương độc mã thực hiện tất cả các khâu từ lên ý tưởng, xây dựng kịch bản cho tới vẽ vời, chỉnh sửa. Thậm chí nó còn có phần vượt trội hơn so với Dũng sĩ Hesman (1993), vì Vũ bằng tuổi tôi, tức là chưa có con lớn tướng học cấp hai để phụ giúp như tác giả Hùng Lân, bên cạnh đó Vũ còn tự bán luôn sản phẩm của mình. Thực là một làn gió mang tới nhiều hoài niệm và day dứt một thời đại tưởng rằng đã qua mà hoá ra dấu ấn của nó vẫn còn hiển hiện.

(Sau đây, bài viết sẽ tiết lộ nội dung truyện, bạn đọc vui lòng cân nhắc trước khi tiếp tục.)

Bóng gồm ba tập truyện Phấn trắng, Đá ĐỏBóng dưới hình thức thể hiện mỹ thuật hoàn thiện 100% bằng nét bút chì, gợi nhớ đến tiểu thuyết hình ảnh (graphic novel) Three Shadows (2008) nổi tiếng của tác giả Cyril Pedosa, và tác phẩm Lựa chọn (2018) rất lắng đọng của Hoàng Giang. Trong ba tập truyện này, tác giả Vũ kể cho người đọc câu chuyện về cuộc phiêu lưu, hay có thể coi chính là toàn bộ cuộc đời, của nhân vật chính, người Thợ Vẽ Bóng giữa bối cảnh một thế giới là tổng hoà của các sắc thái hậu thảm hoạ, cyberpunk, sử thi và giả tưởng huyền ảo. Đó là câu chuyện nơi nhân vật chính phải vượt qua những đấu tranh xuất phát từ cả nội tâm lẫn ngoại cảnh để từ một con số không tròn trĩnh trở thành người đóng vai trò then chốt trước bước ngoặt diệt vong của cả thế giới.

Mọi sự bắt đầu ở tập một, Phấn trắng, với cảnh nhân vật chính tỉnh dậy giữa hoang mạc bao la, chỉ có cậu ta và cái bóng của chính mình. Nhân vật chính được xây dựng như một tờ giấy trắng trơn, không có hiểu biết, không có nhận thức. Cậu ta ngây ngô trong sáng trong từng bước đi theo hướng bóng đổ, để rồi lạc tới ốc đảo nơi cậu gặp Cô, được đặt tên là Nè, được Cô chỉ dạy, được vẽ cùng Cô, có những ngày vui vẻ bên nhau. Nhân vật Cô như một người chăm sóc đã vun bồi tưới tắm cho tình yêu vẽ vời nảy nở thiết tha trong lòng Nè từ một hạt mầm vô tri. Cho đến khi ốc đảo nhỏ bé không còn đủ chỗ cho hoài bão của Nè, cậu nhận vài viên phấn từ Cô, chào từ biệt Cô để lên đường du ngoạn thế gian theo hướng bóng đổ, với lời hẹn sẽ quay lại để cùng Cô vẽ nên bức tranh của đời mình. Một ẩn dụ đầy chất thơ, hãy đi theo hướng bóng đổ, rồi mặt trời sẽ đưa anh trở về nhà.

Một cảnh trong truyện.

Trường đoạn đầu tiên với khoảng một trăm trang truyện thực sự đem đến cảm giác thú vị cho người đọc. Nó giống như một truyện ngắn để từ đó tác giả có thể tiếp tục dẫn dắt người đọc trên hành trình của Nè và cái bóng của cậu ta. Có những suy tư triết học, những hạnh phúc bình dị và những mộng ước lớn lao đã xuất hiện trong đoạn mở đầu này, hứa hẹn cho thiên truyện hấp dẫn phía sau. Song le, đoạn mở đầu này vẫn để lại đôi phần đáng tiếc ở ngôn ngữ hội thoại mà tác giả sử dụng. Nó cho thấy một thực tế hiện nay: những người có ảnh hưởng lớn nhất tới ngôn ngữ của thanh thiếu niên Việt Nam không phải là các nhà triết học, nhà văn, nhà thơ, sử gia hay dịch giả văn chương, mà lại là các ngôi sao giải trí thị trường, hay những người dịch truyện tranh và những người dịch phụ đề phim nghiệp dư. Sự ảnh hưởng lớn có thể nhận thấy khi nhân vật Cô xưng tên và gọi Nè là ‘nhóc’, cứ Cô Cô nhóc nhóc, một lối xưng hô xuất hiện tràn ngập trong các bản dịch truyện tranh online và các bộ phim nước ngoài được dịch phụ đề không qua biên tập, và không hề tồn tại trong văn hoá giao tiếp bằng tiếng Việt thường ngày. Sự xa rời ngôn ngữ đời sống ấy khiến tôi hơi hồi hộp, không biết liệu mình có thấy các nhân vật chửi nhau ‘mẹ kiếp mày’ hay chăng? May quá, mọi thứ sau đó trở lại bình thường.

Với khởi đầu như vậy, chúng ta dễ có cảm nhận rằng Bóng là cái tên chứa đựng những ẩn ý lãng đãng, mơ hồ mà không thực sự có đóng góp gì cụ thể trong nội dung câu chuyện, thì qua đến đoạn tiếp theo, tác giả bắt đầu khiến chúng ta cảm nhận được lý do cụ thể tại sao truyện lại có cái tên như vậy, khi những tình tiết kỳ ảo bắt đầu xuất hiện, cái bóng của Nè trở thành một thực thể sống có nhân cách, thậm chí đưa ra lựa chọn cho Nè, Nè làm theo sự chỉ dẫn của cái bóng, vô lý mà cũng lại hợp lý, khi chúng ta nhớ lại lời cảm khái của Cô ở đoạn trước đó. Cứ như vậy, thế giới giả tưởng của câu chuyện bắt đầu hiện lên trước mắt bạn đọc. Trong thế giới này, trung tâm của nền văn minh là Đá Đỏ, thứ tài nguyên ưu việt một mặt đem đến đời sống tiện nghi cho đời sống con người, mặt khác lại là nguồn gốc của mọi xung đột bởi giá trị quá lớn nó mang lại. Đối lập với Đá Đỏ là Đá Trắng, một thứ kém phẩm cấp hơn, ít giá trị kinh tế hơn, đồng nghĩa với đời sống đơn giản hơn nếu chỉ sống với Đá Trắng.

Mọi thứ bắt đầu đi xuống từ đây. Đầu tiên phải kể đến những nét vẽ sơ phác bằng bút chì bắt đầu bộc lộ điểm yếu khi khối lượng của bộ truyện đã vượt khỏi phạm vi một truyện ngắn 100 trang, mà tiến tới gấp mười lần như vậy. Tác giả lựa chọn phương pháp thể hiện mỹ thuật hoàn toàn bằng lối vẽ sơ phác. Chính điều này đã làm cho sự tự nhiên vốn có của hình thức sơ phác trở nên mất đi ý nghĩa. Việc phải gồng lên cố vẽ sơ phác từ đầu đến cuối, cộng thêm khả năng kiểm soát và xử lý sắc độ chì rõ ràng còn nhiều hạn chế khiến cho phần lớn các khung hình từ lớn đến nhỏ, từ tiểu cảnh đến đại cảnh đều gặp chung vấn đề về sự tranh chấp chính phụ không rõ ràng. Đặc biệt, trong những phân cảnh khi nhịp truyện trở nên gấp rút dồn dập, bố cục lập tức chuyển sang méo mó xiêu vẹo và các nét vẽ bắt đầu rối tinh rối mù. Lối tạo hình có nét độc đáo khác biệt đã bị lu mờ khi người đọc không thể tránh khỏi tự hỏi: tại sao tác giả lại phải vẽ sơ phác chì như vậy? Thật đáng tiếc! Nếu như sau đoạn mở đầu mềm mại, tác giả chuyển dần từ những nét chì sang lối thể hiện truyền thống thông thường, có lẽ không khí nghiêm túc đen tối của câu chuyện đã được thể hiện rõ rệt hơn và người đọc đã không bị tra tấn bởi việc phải đọc một bản phác thảo mù mịt dài 1000 trang.

Bên cạnh đó, tuyến nhân vật đồ sộ cùng việc xây dựng một thế giới giả tưởng mà không có bất kì sự trợ giúp nào từ phía các biên tập viên truyện tranh, những người không hề tồn tại ở Việt Nam, có vẻ như đã khiến tác giả Vũ bị đuối sức. Rất nhiều nhân vật xuất hiện và người ta không hiểu vai trò của các nhân vật này là gì, hoặc là họ hoàn toàn không có vai trò gì cả, chỉ là những người thoáng đến thoáng đi với mục đích gây ngơ ngác cho độc giả. Tỉ như có thể kể ra cô bé tên Gừng, tuồng như sẽ đóng một vai trò then chốt trong hành trình của Nè khi tình cảm họ dành cho nhau có vẻ có phần đặc biệt. Nhưng không. Không có gì xảy ra cả, Nè ra đi khi mà Nè phải ra đi, và thế là hết, chúng ta không bao giờ gặp lại Gừng cùng cộng đồng những người Đá Trắng một mặt sống dựa vào Đá Đỏ, một mặt lại căm ghét Đá Đỏ đến cùng cực.

Một cảnh trong truyện.

Nhắc đến đây, toàn bộ tập hai mang tên Đá Đỏ là điều gì đó rất khó hiểu. Tác giả kể lại câu chuyện trong quá khứ, với chín anh em mồ côi không cùng cha cùng mẹ, đã đoàn kết bảo bọc nhau sống du mục không hề trồng trọt mà chỉ thuần săn bắt hái lượm. Họ cho rằng Đá Đỏ khiến cuộc sống phức tạp, sống với Đá Trắng vẫn được mà lại còn đơn giản, cho nên họ quyết tâm không dùng Đá Đỏ dù đi đến đâu cũng bị cộng đồng Đá Đỏ xua đuổi. Tôi ngẩn ra hồi lâu và nghĩ tới việc ở nước mình áp đảo là thuỷ điện và nhiệt điện thay vì các loại hình sản xuất điện khác hiện đại hơn.

Không chốn dung thân, thân cô thế cô không học hành nhưng bằng một định mệnh nào đó, chín anh em lại là những tài năng cái thế vô song. Điều này thể hiện ở việc họ lôi kéo được một lượng kha khá người đi theo và tin vào lý tưởng sống không cần Đá Đỏ của mình. Tới mức mà khi Trận Chiến Đỏ, một loại hình chiến tranh định kỳ diễn ra, họ được một trong ba vị vua mời gọi, hứa sẽ ban cho họ đất đai, đổi lại thì các anh em Đá Trắng sẽ chiến đấu dưới trướng của vị vua đó. Đến đây thì thiên tài của các anh em bộc lộ thực sự, người thì trở thành chiến thần, người thì trở thành nhà chế tác vũ khí, người thì trở thành chiến lược gia đỉnh đỉnh đại danh, bét nhất thì họ cũng là những chiến binh kiêu dũng. Họ đánh cho đối phương kinh hồn bạt vía, tới mức hai phe còn lại phải liên kết với nhau mới địch lại nổi. Và bạn có tin được không? Chín thiên tài ấy trước đó chỉ săn bắt hái lượm và uống rượu quanh đống lửa khi đêm về.

Nhưng, lại nhưng, nếu bỏ toàn bộ tập hai đi thì chỉ với tập một cùng tập ba, Bóng Đen, câu chuyện của chúng ta cũng không bị ảnh hưởng gì. Thậm chí nói hơi gay gắt thì nó còn logic hơn.

Cách xây dựng nhân vật và lối kể chuyện của Bóng thực sự thiếu thuyết phục. Đại để là sau khi trải qua những thăm trầm nơi chiến trường, các anh em chín người chết mất năm, bốn người còn lại trở thành những người xây dựng nên Thủ Đô Đỏ, thiên tài chiến thuật lên ngôi vua, anh ta có một người anh em song sinh bị thương sau chiến tranh, họ là cặp bài trùng như hình với bóng, nhân vật người anh em song sinh này tôi cho rằng khá hay, đáng tiếc sau đó vai trò của anh ta là có cũng như không. Và, thật bất ngờ, vị vua đỏ và nhóm anh em Đá Trắng ngày nào giờ đây là những kẻ thèm khát Đá Đỏ chính hiệu. Hoá ra dùng điện hạt nhân tuy hơi phức tạp về mặt công nghệ nhưng lại tuyệt vời hơn hẳn điện than hao tổn sức người. Một ẩn dụ hay!

Lạm bàn một chút, dụng ý của câu chuyện nhắm vào cơn say khai thác tài nguyên để phát triển nền kinh tế, những lạm dụng thái quá tới mức khiến cho con người trở thành nô lệ của công nghệ, và những ảo tưởng quyền lực độc tài, cũng như mộng ước không tưởng muốn xây dựng một xã hội gồm toàn những kẻ từ chối sự văn minh dường như khiến tác giả mất phương hướng, không thể tập trung vào một mục tiêu nào cụ thể. Nó khiến các tầng ý nghĩa trở nên rời rạc thiếu liên kết, tạo ra một ma trận rối rắm nhưng lại không nói lên được điều gì. Từ đầu đến cuối, không ai biết rốt cuộc thì tại sao theo đuổi Đá Đỏ lại không mang lại kết cục tốt đẹp, bởi nếu không theo đuổi Đá Đỏ thì kết cục cũng vẫn không hề tốt đẹp! Khác hoàn toàn với việc chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy nếu không sử dụng điện hạt nhân thì sẽ không gặp nguy cơ về thảm hoạ hạt nhân, nhưng nếu chỉ tập trung vào thuỷ điện và điện than thì chắc chắn sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường sống. Với quy mô của Bóng, đồ rằng việc đẩy phần kiến giải về phía người đọc tuồng như không phải một phương án hợp lý.

Quay lại với nhận xét về diễn hoạ, luôn luôn, các diễn biến cao trào đi kèm trập trùng các nét chì (cố tỏ ra) nguệch ngoạc sơ phác khiến cho người đọc không khỏi cảm thấy mệt mỏi. Những triết lý cài cắm không hề tệ đã (lại một lần nữa) bị phương pháp thể hiện làm cho lu mờ. Đây thực sự là một lựa chọn sai lầm của tác giả Vũ. Các điểm mạnh về lối kể truyện bằng hình ảnh tĩnh, các phân cảnh điện ảnh vốn dĩ khá đẹp mắt đã bị cuốn quá đà theo cảm xúc từ những cây bút chì mà đánh mất sự tiết chế và khiến cho một bộ truyện tranh lại trở nên khó xem tranh. Trận chiến cuối cùng trong Bóng gợi cho tôi nhớ đến trận chiến trong đêm giữa con người với loài kiến chimera trong siêu phẩm Hunter X Hunter (1998) của tác giả Yoshihiro Togashi. Đáng tiếc thay, lối biểu đạt lãng mạn bi tráng ở bộ manga lừng danh đã không có chút phảng phất nào trong bộ truyện tranh Việt Nam mới ra mắt của chúng ta.

Tuy vậy, nói qua cũng phải nói lại, Bóng đã thể hiện được tinh thần và thái độ làm việc nghiêm túc đáng nể của tác giả Vũ. Nhưng, lại nhưng, xin được nhắc tới bộ phim Loving Vincent (2017) như một ví dụ về việc ngoài thể lực của đội ngũ làm phim ra thì đó là một bộ phim dưới trung bình về mặt chất lượng nghệ thuật.

Cái kết của Bóng, cú reset khởi đầu mới cho vòng lặp, có thể đem đến cho bạn đọc cảm nhận rằng trong tột cùng của cái tốt có cái xấu, và trong tột cùng của cái xấu cũng chính xác là cái xấu (!?) tuy gây ra nhiều thắc mắc, nhưng cá nhân tôi nhìn nhận nó như một lời nhắc về phần mở đầu, cuối cùng lại là phần đáng được ngợi khen duy nhất của truyện, rằng, hãy cứ đi về phía bóng đổ, anh sẽ tìm được đường về nhà. Thôi thì, ngợi khen và chê bôi như vậy cũng đã đủ một trống canh, xin được lùi lại một bước, và thưởng thức những khoảnh lặng mà Bóng đem lại cho chúng ta.

Chấm sao chút:

Đã có 5 người chấm, trung bình 4 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Các bài viết khác

Xây dựng hình tượng người nghệ sĩ cục súc thô bạo.