Một năm đọc sách: 2020: Tôi còn nhớ và tôi đã quên

Thời gian đọc: 8 phút

Trong vài năm qua tôi không còn đếm số sách mình đọc được, gấp lại một cuốn nghìn trang không cho tôi cảm giác thành tựu hơn những khi đọc xong một chương manga mới. Tôi không còn cố gắng quá nhiều để hiểu một điều chưa tỏ, dẫu đó có là một cuộc giải cấu trúc hoặc đơn giản chỉ là nhặt nhạnh ít trứng thỏ ở đây và ở kia, tôi cũng chẳng ép bản thân phải ghi nhớ tất thảy những gì vừa đọc được, công cuộc tầm chương trích cú đã có Google lo. Những gì còn lại có lẽ chỉ tuyền là niềm yêu thích dành cho sự đọc, đôi khi nhắc về một quyển sách, tôi chẳng nhớ nổi cái mô tê chi ngoài một cảm giác yêu ghét còn lại, một ngày phá án của anh thám tử này vì thế cũng kỳ thú chẳng kém, đôi khi còn hơn, một chuyến cắt nghĩa cuộc đời của ông già khắc kỷ nọ giữa một miền siêu hình xa xăm.

Năm Covid thứ nhất vừa qua cho tôi kha khá thời gian đọc sách dưới ánh nắng trời, bên cạnh cỏ cây, giữa một bầu không Sài Gòn có vẻ tĩnh lặng và trong lành hơn mọi khi, càng nuông chiều thêm cho cái thú đọc sách mà những đứa bạn của tôi, đứa ác mồm gọi là cái nết đọc sách lang chạ, đứa hiền mồm hơn cũng chỉ biết thở dài rằng Huy đọc sách như tài tử ấy. Giữa một năm đọc sách để quên đi tự nhiên như thế, hẳn rằng sẽ có một vài đầu sách khiến tôi phải nhớ về, một cách tự nhiên chẳng kém.

2666/The Savage Detectives/Woes of the True Policeman/Between Parentheses – Roberto Bolaño

2666 có thể là gì? Bolaño không một lần nhắc tới con số này trong đại tiểu thuyết cùng tên, tuy nhiên trong một cuốn khác là Amulet, ông đã miêu tả một con đường nào đó ở Mexico “trông giống như một nghĩa trang năm 2666”. Một vài giả thuyết khác cũng cho rằng có thể con số này liên quan tới Kinh Thánh, ám chỉ thời điểm của ngày Khải Huyền – tức ngày tận thế. Khi đọc 2666, hàng trăm trang kể về sự sinh sôi và băng hoại của thế giới mà ta đang sống, qua rất nhiều trường đoạn miêu tả bạo lực và bí ẩn chồng chất, tôi thường tưởng tượng ra hình ảnh một chiếc phễu lớn với một viên bi đang lăn lông lốc về lỗ đen bên dưới. Ý niệm về viên-bi-thế-giới của Chúa Trời là một ý niệm đơn giản, bắt đầu từ Sáng Thế và lăn thẳng xuống đáy Khải Huyền trong khi thế giới của Bolaño lại phong nhiêu hơn rất nhiều, lực ly tâm khiến cho viên bi ấy lăn xoáy thành vô số đường tròn, mỗi đường tròn lại có thêm hàng nghìn câu chuyện để kể lại. Nếu cùng viết tiểu thuyết thì cuốn sách của Chúa sẽ là một cuốn minimalist trong khi 2666 của Roberto Bolaño đích thị là một cuốn maximalist đúng nghĩa.

The Savage Detectives thoạt nghe có vẻ dễ nắm bắt hơn đôi chút (dù gì thì chữ “trinh thám” vẫn thân thương hơn nhiều so với dãy số 2666 đầy mơ hồ.) Ở đây đúng thật chẳng thiếu những kẻ đi điều tra, hàng loạt cuộc phỏng vấn, những bí mật chờ được lật mở… tuy nhiên rất nhanh chóng, ta sẽ vỡ lẽ ra đây là một cú lừa khi Bolaño đang tâm cắt ngang nhiều manh mối, các thủ pháp Whodunit hay Whydunit của trinh thám thông thường chỉ được triển khai lửng lơ, như thể Bolaño đang muốn nói rằng chính những bí ẩn mới là cấu phần quan trọng của sự tồn tại.

Cả The Savage Detectives2666 đều được chia thành các phần rõ ràng, từng phần tách biệt về thời-không gian và được kết nối lại bằng một vài hyperlink rải rác đây đó. Đây không phải là một cấu trúc quá đặc biệt hay mang tính đánh đố, tôi còn thấy nó khá giống với những bộ phim đời đầu của đạo diễn người Mexico Alejandro González Iñarritu. Bolaño cũng không phải là một tay nhà văn duy mỹ, ta sẽ không tìm thấy trong trang viết của ông những lựa chọn từ ngữ tinh xảo, trái lại thì Bolaño hấp dẫn tôi với những câu văn được viết tuôn tràn như thác lũ, ông có hàng trăm ý nghĩ trong đầu và không ngần ngại ghim xuống từng ý một, diễn giải chúng bằng đôi dòng hoặc đôi trang. Lối viết cuồn cuộn chuyện mẹ đẻ chuyện con khiến cho cấu trúc sách càng có vẻ lỏng lẻo, thế nhưng Bolaño vẫn luôn có cách giữ được mạch truyện không lệch với khung sườn ban đầu.

Đến đây nếu bạn cũng tò mò xem quá trình Bolaño lên ý tưởng để triển khai thành tác phẩm diễn ra như thế nào thì có thể đọc tiếp Woes of the True Policeman. Cuốn sách này được in ra từ một số file tìm thấy trên máy tính của Bolaño sau khi ông qua đời. Nói cách khác đây chính là những bản nháp của 2666, một số chi tiết rất khác so với bản chính thức (tỉ dụ như nhân vật ông giáo sư ở phần hai của 2666 chỉ hơi có hint bê đê một chút trong khi ở Woes lại là bê đê chính chuyên). Với tôi thì việc đọc quyển sách này cũng là một cách thức tương đối trực quan để hiểu thêm về quá trình Bolaño đẽo gọt nên tác phẩm của mình thay vì phải tìm đọc hàng xấp luận án nghiên cứu (mà như thế thì tôi chắc chắn rằng mình sẽ lăn ra ngủ sau mươi dòng đầu).

Trong 2666 còn có một đoạn tôi khá yêu thích, là đoạn gã nhà văn cao kều Archimboldi đi tìm thuê máy đánh chữ. Cuộc hội thoại giữa Archimboldi và ông già cho thuê máy về những kiệt tác văn chương và “thuật che giấu”, cái cách Bolaño gọi một kiệt tác là “đóa hoa mê hoặc của mùa đông” cho thấy ông phải yêu văn chương đến nhường nào. Và Between Parentheses chính là cuốn sách vẽ nên chân dung đa phổ của một Roberto Bolaño – Nhà văn. Các bài tiểu luận và bài phỏng vấn được tập hợp lại ở đây sẽ lần lượt cho chúng ta thấy một Bolaño sắc bén và hài hước; một Bolaño luôn quan niệm văn chương là thứ lạ kỳ sinh ra từ cơn mưa của máu, mồ hôi, nước mắt và tinh dịch; một Bolaño chẳng ngại gây hấn khi hạ bệ một loạt tượng đài Mỹ Latin chuyên viết thứ văn “tình ái” mà ông xem thường; và trên hết là một Bolaño quá đỗi si tình với thơ văn, bằng một tình yêu rừng rực thiết tha như tình yêu của gã trai mới lớn dành tặng cho nữ thần của đời mình.

Amazon.com: The Savage Detectives: A Novel (8601419241095): Roberto Bolano,  Natasha Wimmer: Books     Woes of the True Policeman: A Novel: Bolaño, Roberto, Wimmer, Natasha:  9780374266745: Amazon.com: Books  Between Parentheses: Essays, Articles and Speeches, 1998-2003: Bolaño,  Roberto, Echevarria, Ignacio, Wimmer, Natasha: 9780811218146: Amazon.com:  Books

Serotonin – Michel Houellebecq

Người đàn ông trên tranh bìa của Serotonin (bản tôi có là bản bìa cứng của nhà FSG) làm tôi nhớ tới câu chuyện của quý của vua Napoleon sau khi qua đời liền bị thiến mất rồi bị người ta đem đi đổi chác và trưng bày khắp nơi, bởi lẽ chuyện trong Serotonin cũng là câu chuyện về một hình mẫu nam tính bị hạ nhục.

Anh Kurt Cobain, idol suốt thời niên thiếu của tôi có nói một câu đại khái rằng chẳng ai chết đi mà còn zin cả, cuộc đời nó đã “chịch” tất cả chúng ta tơi tả ra rồi. Càng lớn tôi lại càng thấy câu này đúng, đời ai mà chẳng mấy bận lên voi xuống chó, tuy nhiên tới mức phải chứng kiến cô người yêu của mình đi chịch một con chó như anh Florent-Claude Labrouste, nam chính trong Serotonin, thì thật đúng là đỉnh của chóp khổ sầu. Từ một anh kỹ sư nông nghiệp có địa vị xã hội rớt xuống thành kẻ loser phải dùng serotonin để trị chứng trầm cảm hằng ngày, Houellebecq trưng bày cuộc đời của Florent-Claude ra trước mắt độc giả bằng một loạt bi kịch theo hình thức hài đen, vẫn với một giọng văn cay độc rất khó ưa đã thành thương hiệu. Serotonin có lẽ là cuốn sách gợi cho tôi nhiều đồng cảm nhất trong số các cuốn cộp mác Houellebecq, một phần vì hình tượng Florent-Claude ở đây được xây dựng từ chính bản thân tác giả (Houellebecq cũng từng là kỹ sư nông nghiệp); một phần khác có lẽ là do năm nay tôi đã 30 tuổi rồi, mà đàn ông càng gần tuổi càng dễ thông cảm cho nhau hơn chăng?

Serotonin: Houellebecq, Michel: 9783832183882: Amazon.com: Books

On a Dark Night I Left My Silent House – Peter Handke

Lần đầu đọc Peter Handke với A Sorrow Beyond Dreams – tiểu thuyết bán tự truyện của ông kể về người mẹ trải qua thời phát xít, cuối cùng mắc bệnh trầm cảm nặng đến độ phải tự sát, tôi không kết nối được gì (âu có lẽ cả tôi và mẹ tôi đều sống trong một xã hội hoà bình ấm no và vẫn luôn yêu đời mạn tính), dẫu vẫn phải công nhận đây là một quyển sách được viết rất đẹp.

On a Dark Night I Left My Silent House thì khác, nó là một cuốn sách lạ lùng nhưng cũng hết sức lay động về sự thoát ly khỏi nỗi cô độc. Peter Handke đơn giản chỉ kể về hành trình rời bỏ ngôi nhà tịch mịch để hướng về dãy núi Alps của một dược sĩ vùng Taxham cùng với hai bạn đồng hành là một cựu vận động viên và một nhà thơ. Điều đặc biệt là hành trình này được kể càng lúc càng lạ lùng, nó càng diễn ra thì các yếu tố thực tế cũng dần bị lược bỏ, khiến cho tôi bắt đầu nghi ngờ rằng liệu hai gã đồng hành ấy là thực hay chỉ là những ảnh chiếu của tay dược sĩ? Cả bản thân chuyến hành trình này nữa – nó có thực sự diễn ra hay chỉ là một ý chí giải thoát siêu hình của người đàn ông vĩnh viễn mắc kẹt trong không gian chết?

Trong Một Đêm Tối Trời Tôi Ra Khỏi Ngôi Nhà Tịch Mịch Của Mình | Tiki

The Other Name: Septology I-II – Jon Fosse

Theo quảng cáo thì The Other Name là một quyển sách không sử dụng một dấu chấm nào, tuy nhiên trong ấy có một thứ còn bị hắt hủi nhiều hơn: cốt truyện.

Thoạt nhìn thì Jon Fosse chỉ tạo ra hai nhân vật chính là hai ông hoạ sĩ cùng tên Asle; một Asle tương đối có thành tựu, vừa trở lại đạo Công Giáo, goá vợ và không con; Alse còn lại thất bại, vô thần, nát rượu, đã ly dị, không được gặp con. Xấp xỉ 400 trang sách chao quanh hai Asle, Fosse chỉ miêu tả hai cuộc đời bình thường, ngoại trừ một lần Asle goá vợ cứu Asle nát rượu thoát chết thì chẳng còn gì đáng gọi là sự kiện. Biết Jon Fosse vốn nổi danh là một kịch tác gia, trong quá trình đọc The Other Name tôi khó lòng ngăn bản thân mình tưởng tượng ra một sân khấu kịch hiện đại ngay trước mắt, một sân khấu tối giản chỉ với 2 module được bố trí song song. Tuy nhiên thì ở một thời điểm nào đấy, hai hình tượng Asle này bỗng chốc nhoà đi và nhập lại thành một, trở thành một nhất thể với hai mặt đối lập: một sáng một tối; một cân bằng một chới với, một đại diện cho niềm tin và một là trống rỗng. Các vị Châu Âu với những dòng chữ đều đều như ri nhưng lại có khả năng tạo ra một thứ tác dụng thôi miên như thế, ở khía cạnh này thì Fosse đem lại vibe khá giống Peter Handke và Laszlo Krazsnahorkai.

Umberto Eco cho rằng lý tưởng nhất là sử dụng tên nhân vật chính để đặt tựa cho sách. Jon Fosse đi làm điều ngược lại: phản danh mệnh. Nếu như cả một cái tên kép là Asle đã không đại diện được cho mệnh, những cái tên phiếm chỉ hơn như Người Vợ, Người Con lại càng không thì điều gì mới có thể? Tôi không biết, nhưng ít ra tôi sẽ có 5 cơ hội nữa để tìm lời giải vì The Other Name: Septology I-II mới chỉ là 2 phần đầu trong bộ sách 7 phần, các phần còn lại sẽ tiếp tục được cho ra mắt trong thời gian tới.

Amazon.com: The Other Name: Septology I-II (Septology (1)) (9781945492402):  Fosse, Jon, Searls, Damion: Books

Death in Spring – Mercè Rodoreda

Nhân vật chính của Death in Spring (Chết giữa mùa xuân) là một cậu bé lớn lên trong một ngôi làng xứ Catalan – một nơi chuyên thực thi các tục lệ man rợ mà ai cũng phải tuân theo, tỉ dụ như trét xi măng vào mồm người chết rồi chôn xác vào cây để ngăn linh hồn siêu thoát. Thể loại cơ bản là Coming-of-age này, những chi tiết xây dựng nên một phúng dụ về chế độ chuyên quyền, phảng phất thêm một chút hương vị dystopia – ban đầu tôi hơi nản vì đấy đều là những tảng thịt bằm và phô mai béo vốn đã được xào đi xáo lại đều như vắt tranh và bày biện ngon lành trên các quầy Young Adult B(urger/ook), thế nhưng may sao Mercè Rodoreda lại là một nhà văn cao tay hơn nhiều. Chỉ nội việc tả cảnh, cách sử dụng các hình ảnh như triền sông, ong bướm, hoa tử đằng… lặp lại theo các cường độ khác nhau rồi nâng chúng lên thành biểu tượng, Rodoreda đã tạo nên được một vô cực để nhốt các nhân vật và độc giả của mình vào bên trong.

Amazon.com: Death in Spring (9781940953281): Rodoreda, Mercè, Tennent,  Martha: Books

Hurricane Season – Fernanda Melchor

Hurricane Season là một cuốn Whodunit đi tìm xem ai là người đã giết chết mụ phù thuỷ trong làng nhưng lại được triển khai trên cấu trúc Lã Sanh Môn – chia thành 8 chương, mỗi chương do một nhân vật khác nhau độc thoại. Điểm đặc biệt ở chỗ 8 kẻ kể chuyện này đều là những kẻ xấu xa theo mọi nhẽ, đương nhiên trong làng cũng có người tốt đấy nhưng ở đây người tốt không được quyền lên tiếng. Melchor đã kể lại một câu chuyện này bằng một dải bạo lực muôn màu, đầy rẫy những femicide, homophobia, loạn luân, điếm đàng và cứt đái… thậm chí nhiều chỗ đọc chả khác gì porn. Đây không phải là một cuốn sách quá xuất sắc nhưng vẫn đáng nhớ và gần như là khá nhất trong số các cuốn sách mới của năm, bản thân Fernanda Melchor cũng thể hiện được mình là một người viết có kỹ năng và đáng để chờ đợi trong tương lai.

Hurricane Season: Melchor, Fernanda, Hughes, Sophie: 9780811228039:  Amazon.com: Books

Ngoài ra còn một vài cuốn sách rất hay mà tôi cũng muốn nhắc tới:

  • Những Cậu Bé Kẽm – Svetlana Alexievich: Như mọi khi, một tinh thần thượng tôn sự thật nhưng vẫn không hề thiếu tính văn chương.
  • Trieste – Daša Drndić: Cũng viết về chiến tranh và sự thật, tác phẩm của Drndić là một đối trọng với Alexievich khi sở hữu kết cấu tiểu thuyết rõ ràng.
  • Nàng tóc đỏ – Orhan Pamuk: Kể chuyện hay là tất cả.
  • Dandelions – Yasunari Kawabata: Cuốn sách gần sự chết nhất về nhiều nghĩa của Kawabata.
  • Utopian Avenue – David Mitchell: Hình như là lần đầu Mitchell chịu viết theo lối tuyến tính thông thường chứ không chơi trò nhảy cóc giữa thời-không và các thể loại, tuy vẫn còn rất lắm chiêu.
  • Xứ phẳng: Du hành vào cõi đa chiều – Edwin A. Abbott: Tiếc quá ông không viết tiểu thuyết nhiều hơn

Huy Nguyễn

(Ảnh: Facebook Nhã Nam)

Chấm sao chút:

Đã có 2 người chấm, trung bình 5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Huy Nguyễn
Các bài viết khác

Rể trời.

Bạn nghĩ sao?