Một năm đọc sách: 2020: Đọc ngắn

Thời gian đọc: 10 phút

Vốn sức tập trung kém và lười và luôn cần rất nhiều thời gian để bắt đầu, tôi thường né những cuốn sách dày và những tập truyện ngắn – chúng như thách đố tầm chú ý tủn mủn của tôi, khiến tôi luôn trong tâm thế bỏ của chạy lấy người và thường phải ép mình bắt đầu đi bắt đầu lại rất nhiều lần.

Vì thế, tôi coi novella là lý tưởng – nhanh, gọn, nhẹ, lại bơm cho tôi nhiều cảm giác thành tựu, thứ doping kích thích tôi chạy đúng tiến độ goodreads, ý tôi là kích thích tôi hứng thú bền bỉ với sự đọc.

Danh sách dưới đây là những gợi ý hết sức thân thiện và hoàn toàn mang tính chủ quan, dành cho những ai như tôi, kém tập trung, hoặc lười, hoặc cả hai, hoặc không cả hai nhưng tò mò những kẻ lười và thiếu tập trung thì đọc gì, hoặc ngại không thích nhận mình lười và thiếu tập trung nhưng vẫn muốn âm thầm tìm cho mình những cuốn sách phù hợp.

Trắng (Han Kang)

Khó mà tin nổi hồi đầu năm, vì dịch bệnh hoành hành, vì cảm thức về cái chết sát rạt hơn bao giờ hết và vì cảm thấy không cam tâm chết mà chưa kịp chinh phục ít nhất là một vài trong số rất nhiều những tường thành chữ nghĩa mình đã phí tiền chất đống khắp nhà mà tôi đã quyết chí, thật bồng bột và ngạo mạn rằng, cả năm 2020 sẽ lao vào đọc những cuốn sách dày.

Tôi khởi sự với tiểu thuyết đầu tay của Han Kang, Nai đen (검은 사슴). (Hiển nhiên,) Đó là cuốn sách văn chương dày đầu tiên và cũng là duy nhất tôi đọc được trong cả năm. Tôi kết năm bằng Trắng (흰), tác phẩm xuất bản gần đây nhất và cũng có thể tính là ngắn nhất cho tới giờ của Han Kang.

Han Kang từng nói cô đang viết dần về phía ánh sáng. Hành trình đọc Han Kang trong năm qua giúp tôi cảm nhận điều đó rất rõ ràng, ít nhất là trên bề mặt chữ nghĩa, đúng là tôi đã đọc từ đen đến trắng. Nhưng ánh sáng của Han Kang có ấm áp và bao dung, hay ngược lại, sắc lạnh, tức một phiên bản sáng màu của bóng tối? Tôi không dám chắc mình đã tìm được câu trả lời, nhưng tôi nghĩ mình đã tìm được một vài khía cạnh riêng tư ở ngòi bút Han Kang, một ngòi bút tôi cho là luôn kín kẽ trong việc giãi bày cá nhân.

Trắng nhắc tôi nhớ Han Kang đăng đàn với tư cách một nhà thơ. Mượn cớ viết về những thứ màu trắng, cô thỏa sức nhào nặn những biểu tượng, tự do bày biện những ẩn dụ, hoán dụ, cô đặc ngôn từ trong khuôn khổ văn xuôi mà đối với cô, ít nhất ở cuốn sách này, đã không còn cần thiết rạch ròi: là tản văn, tự truyện hay tiểu thuyết?

Nhiều nhất ở Trắng là những khoảng trắng. Tôi lướt qua chúng hẫng hụt, chầm chậm lê bước khó nhọc, khựng lại chiêm nghiệm, thẫn thờ chôn chân. Tôi không nỡ rời khỏi sắc trắng khắc khoải trải ngút tầm mắt, nhưng đồng thời cũng không ngăn được bản thân hiếu kỳ màu sắc nào sẽ hiện dưới cái tên Han Kang trong tương lai.

The Haunting of Hill House (Shirley Jackson)The Queen’s Gambit (Walter Tevis)

Cùng là hai cuốn sách được chuyển thể tôi đã đọc và đã xem bản phim truyền hình chuyển thể trong năm qua – nên dẫu không muốn so sánh cũng khó, dù những tiêu chí tôi đem ra so sánh quả thực khập khiễng.

Với Hill House, tôi xem phim trước, đọc truyện sau. Queen’s Gambit thì ngược lại. Nhưng tôi tin điều này không ảnh hưởng nhiều tới quan điểm của tôi về hai bộ phim-truyện trên.

Hill House vốn đã có cốt truyện không quá chặt chẽ, chừa nhiều chỗ trống cho những cách hiểu khác nhau, và vì thế đương nhiên cũng rộng lượng cho nhiều mắm muối và drama theo cùng. Và bản truyền hình đã chuyển thể quá tốt câu chuyện ma kinh điển (spoiler alert: không có con ma nào) của Shirley Jackson (hoàn hảo đến tập 6, ba tập còn lại thì hơi kém duyên). Sau khi xem phim xong tôi cảm thấy nhất định phải đọc truyện. Đọc truyện xong tôi tấm tắc phim chuyển thể. Phim và truyện, hai phiên bản có lẽ chỉ giống nhau ở ngôi nhà mang tên Hill House và đoạn văn mở đầu quá hoàn hảo (mà có lẽ dù đọc truyện hay xem phim cũng chỉ cần nhớ đoạn này là đủ) cùng bầu không khí mà nó phủ trùm toàn bộ câu chuyện. Với tôi như vậy là một bản chuyển thể thành công, trung thành với tinh thần bản gốc và khiến tôi trân trọng bản gốc.

Queen’s Gambit thì phải chạy theo một tuyến truyện không rộng rãi cho sự sáng tạo, hiển nhiên chỉ còn cách tối ưu nhất là bám chằn chặn vào sách gốc. Nhưng ngang trái là dù bám sát hết mức, bản truyền hình vẫn không hề truyền tải đúng và trọn vẹn thông điệp của Walter Tevis, về cờ vua, về nữ quyền, về khuynh hướng sa ngã và nỗi cô đơn tột cùng của thiên tài mà ông đã viết vô cùng gãy gọn và dung dị. Nếu chưa đọc truyện, xem xong phim chắc chắn chẳng có lý gì tôi lại tốn thêm thời gian cho một câu chuyện vốn đã không hấp dẫn mình. Còn vì đã đọc truyện rồi nên lúc xem phim tôi chỉ biết ngán ngẩm trước những sự làm màu đến lố bịch bày ra trước mắt. Tôi khiếp đảm khi chứng kiến đoạn văn cuối khép lại hoàn hảo nhân vật Beth Harmon trong sách, một trong nhân vật nữ hư cấu tôi thích nhất mấy năm gần đây, bị bê lên màn ảnh thành một cái kết không thể màu mè, thô thiển và nông cạn hơn.

Kết luận rút ra ở đây là cả hai cuốn sách đều đáng đọc và tiêu tốn ít thời gian hơn là làm bạn với Netflix (tất nhiên nếu bạn không tua lấy tua để như tôi!).

Hố đen sâu thẳm (Pyun Hye-young)

Đã nhắc tới Shirley Jackson nên tôi không thể không nhắc tới tiểu thuyết đạt giải Shirley Jackson năm 2017 này của Pyun Hye-young, nhà văn Hàn Quốc mà độc giả Việt đã quen tên qua Tro tàn sắc đỏ.

Tro tàn sắc đỏ tôi đánh giá cao nhưng không thích, vì văn quá buồn ngủ. Hố đen sâu thẳm (홀) thì tôi thích (và cũng đánh giá cao!). Trút bỏ lối hành văn rườm rà và rề rà, Hố đen sâu thẳm cô đọng và hàm súc, có lẽ vì vậy cũng ấn tượng hơn.

Hố đen sâu thẳm thu mình vào cái hố của quan hệ gia đình, khi nhét vào đó một anh chồng và một bà mẹ vợ – hai người vốn đã không cùng huyết thống lại càng lỏng lẻo về ràng buộc khi chị vợ-cô con gái, mối buộc duy nhất giữa hai người không còn tồn tại.

Pyun Hye-young đào sâu, mạnh và bạo, hoàn toàn không có ý định trèo khỏi hố kiếm tìm an toàn. Nhờ thế đem tới một câu chuyện lạnh gáy mà không cần lạm dụng đầu rơi máu chảy, đúng tinh thần kinh dị của Shirley Jackson.

Sách của Peirene Press

Chấp niệm với novella đưa tôi đến với Peirene Press, một nhà xuất bản nhỏ tại London, chuyên xuất bản sách dưới 200 trang, phần lớn là sách dịch của các tác giả châu Âu. Times Literary Supplement gọi đây là “những cuốn sách hai tiếng để ngấu nghiến ngay trong một lần đọc: điện ảnh văn chương cho những người đã mệt với phim”. Nghe khá là khiêu khích và kích thích.

Năm qua tôi đọc được ba cuốn của Peirene Press là The Looking-Glass Sisters, Stone in a Landslide, Beside the Sea.

Điểm chung và hay: cả ba đều cuốn hút, văn phong đẹp đẽ nên dù nội dung nhiều lúc khá ghê gớm và gây nôn nao vẫn khiến tôi lật trang tì tì.

Điểm riêng: Hai trong ba cuốn có twist khá ghê. Cũng hai trong ba cuốn xuất hiện người kể chuyện không đáng tin. Nhưng tôi sẽ không nói là cuốn nào. (Có lẽ tôi cũng không nhớ nữa.)

Điểm không hay lắm: Quá tăm tối, ngột ngạt và nhiều hoài nghi – mà tôi nghĩ là ở một thế giới hỗn loạn bây giờ tôi chỉ cần một lượng vừa đủ, như là ba cuốn một năm chẳng hạn.

Look At Me (Anita Brookner)

Anita Brookner đạt giải Booker năm 1984 với tiểu thuyết Hotel du Lac – một cuốn tôi chưa đọc.

Cuốn tôi đọc của Brookner là Look At Me – một cái tựa khao khát sự chú ý, kỳ thực để kể câu chuyện của một người hướng nội đến cùng cực, và kể hay hơn bất kỳ cuốn self-help về người hướng nội nào đang thịnh hành bây giờ.

Bản năng nép mình sang bên lề, tự bước ra khỏi vòng ánh sáng, tự dán nhãn hoặc mặc người khác dán nhãn mình là nhân vật phụ, kẻ quan sát… song hành với khát khao tiềm ẩn được thừa nhận và công nhận. Họ là loại người mà một mặt, cảm thấy thế giới của những người đối mình, tức hướng ngoại, những người thỏa sức vùng vẫy trong lề, nhân vật chính của những câu chuyện quá ồn ào và chói lòa, mặt khác lại không tránh khỏi bị choáng ngợp, dù ít dù nhiều, bị hút lấy bởi thế giới trái chiều luôn rổn rảng chuyển động của những con người không ngừng tỏa ra hào quang ấy. Vì ánh sáng của thế giới và những con người đó quá đối lập với bóng tối tĩnh lặng của sự cô độc luôn bao bọc họ, thứ mà họ muốn được ẩn mình bên trong nó, được nó chở che mãi mãi song đôi khi, hay nhiều khi, cũng cảm thấy muốn vượt thoát khỏi vì cảm thấy bị nó giam cầm quá lâu và quá sâu. Dung hòa cả hai là bất khả, họ hiểu rõ điều đó, giống như chính họ cũng hiểu rõ, họ là những người không thể hoàn toàn hòa nhập và hòa hợp, với bất kỳ ai, đừng vội nói hòa mình vào một thế giới vốn đã không niềm nở chừa chỗ cho họ.

Brookner đưa bút rất tinh tế vào những mâu thuẫn lắt léo ấy với một thứ văn chương vô cùng chuẩn xác, không thừa thãi, đôi khi quá sắc bén khiến như trở thành một cú thụi không bạo nhưng hiểm vào cảm xúc của người đọc. Tôi chắc chắn sẽ đọc thêm sách của bà.

Free Day (Inès Cagnati)

Nhuốm nhiều màu sắc tự truyện của chính Inès Cagnati, nhà văn gốc Ý sinh ra tại Pháp, cả đời giằng xé về gốc gác và danh tính, Free Day là câu chuyện chân thành và chân thực, ám ảnh và đầy sức nặng về một cô bé mười bốn tuổi khao khát thoát khỏi thế giới mình sinh ra mà không đánh mất danh tính và bản sắc riêng.

Galla tự nghỉ học một ngày để đạp xe về nhà, sớm hơn một tuần so với lịch, vì mặc cảm tội lỗi đã ăn nói khó nghe với mẹ trước khi rời nhà. Những trang sách trải dài miên man, gập ghềnh cùng những suy tư chồng chéo không dứt trong lòng Galla, cô bé mới mười bốn tuổi đã phải trăn trở quá nhiều về cái nghèo, về sự lạc lõng trong gia đình lam lũ không muốn em đi học, về nỗi cô đơn giữa trường lớp luôn sẵn sàng chế nhạo con người em, con người mà em muốn giữ gìn trọn vẹn.

Vỏn vẹn 120 trang, Free Day diễn ra trong khoảng ba ngày mà quá nửa là hành trình đạp xe từ trường nội trú về nhà và từ nhà trở lại trường của Galla, một phiên bản nghèo khó và ít đặc quyền hơn của Holden Caufield, và cũng có lẽ vì vậy khiến tôi thương nhiều hơn.

Truyện của Toon Tellegen

Tôi lược từ “thiếu nhi” vì nghĩ rằng đó là một nhãn dán kỳ cục và không cần thiết. Tôi không hiểu được tại sao nhiều người lớn e dè trước những cuốn sách được/bị xếp vào mục sách truyện thiếu nhi. Cũng giống như tôi luôn thấy kỳ khôi khi người ta nhất nhất phải thêm dark vào trước fairytale hay “cho người lớn” vào sau “truyện cổ tích” khi muốn nhắm quảng cáo những sách truyện có tính thiếu nhi cho các đối tượng cho rằng họ đã hết tính này. Hay như bao năm nay tôi vẫn thấy vô lý với việc các thư viện giới hạn độ tuổi phòng đọc thiếu nhi, trên 15 tuổi thì không được phép đọc sách trong phòng thiếu nhi nữa. Tại sao lại “giữ cổng” một cách cứng nhắc và thiếu sức tưởng tượng như vậy?

Bởi vậy, tôi hy vọng lược từ “thiếu nhi” sẽ giúp cánh cổng đến với thế giới văn chương của Toon Tellegen rộng mở hơn một chút. Vì đó là một thế giới mà tôi tin ai cũng muốn được chào mời.

Kim Đồng “nhắc khéo” bộ truyện bốn tập của Toon Tellegen, gồm: Những lá thư nhờ gió gửi ai đó, Ở nơi xa tít mù khơi, Sinh nhật ở rừng và những cuộc vui tưng bừng, Một cuộc phiêu lưu ra trò và rắc rối là dành cho lứa tuổi 6+. Nhưng ai đã từng 6 tuổi và tin rằng một phần 6 tuổi vẫn còn sống trong mình muốn đọc những cuốn sách ngây thơ nhưng không thèm ngây ngô, ngộ nghĩnh chứ đừng hòng ngớ ngẩn, giản dị nhưng chưa chắc đã đơn giản này thì cũng có làm sao chứ? Nhất là khi Sóc, Kiến, Voi, Ốc Sên, Rùa… và muôn loài của Tellegen biết viết những lá thư rõ hay và thỉnh thoảng cũng triết lý ra trò, biết mở những bữa tiệc linh đình vô tiền khoáng hậu, vận những bộ cánh độc nhất vô nhị, trao đổi những cuộc chuyện trò từ chối hời hợt và nhàm chán mà có lẽ nhiều người lớn chỉ biết mơ tới.

Và ngay cả khi bạn nghĩ đã tường tận cái thế giới chim thú nhiều phiêu lưu và kỳ ảo khác thường của Tellegen (điều mà tôi xin mạn phép nghi ngờ) thì hãy thử đọc Mong muốn của Nhím, cuốn sách mới nhất của nhà văn Hà Lan được xuất bản ở Việt Nam, để rơi vào trầm tư, xem những tâm tư vừa muốn hòa hợp lại vừa muốn thu mình cùng những cuộn xoáy đầy tính bi kịch và tai họa hóa của chàng Nhím dường như chẳng khác bạn là bao, dù bạn đã qua tuổi lên 6 từ rất lâu.

Có lẽ nhãn giới hạn tuổi không nên là một cảnh báo khô cứng dán lên những cuốn sách mà chỉ nên phụ thuộc vào độ linh hoạt của khuynh hướng đọc ở mỗi người mà thôi.

Copenhagen Trilogy (Tove Ditlevsen)

Tove Ditlevsen – một nhà văn Hà Lan khác mà tôi đọc được và mến mộ trong năm qua với Copenhagen Trilogy, chuỗi hồi ký gồm ba cuốn: Childhood, YouthDependency.

Phải nói ngay việc Penguin Books không gộp ba cuốn lại thành một mà giữ riêng từng cuốn mỏng đã kích thích tôi đọc triology này hơn rất nhiều.

Thực sự dù xét trên góc độ hồi ký hay tiểu thuyết, Copenhagen Trilogy cũng không hẳn mới mẻ: thiên tài > tuổi thơ cô đơn, ôm tài năng thiên phú lạc lõng giữa đám người trần mắt thịt > vượt khó khẳng định tài năng > càng trưởng thành càng cô đơn > sa ngã > may mắn thì vượt qua (như ta đã có The Queen’s Gambit ở trên).

Nhưng sức hấp dẫn của những kịch tính đằng sau câu chuyện đã cũ, nhất là của một người từng thực sự tồn tại, vẫn luôn khó kháng cự. Nhất là khi được kể bằng một giọng văn đủ lôi cuốn với những lối so sánh độc đáo như so tuổi thơ với một cái quan tài, hoặc một con thú lúc nào cũng rên rỉ, hay một thứ thật tối tăm, sắc, rắn mà ta quay hướng nào cũng va phải, không bao giờ cho ta thoát.

Song, tôi nghĩ trên hết, khiến chúng ta luôn sẵn sàng đọc tiếp những câu chuyện đã từng đọc ở đâu đó chẳng phải gì khác màu mè mà chỉ đơn giản là sự kết nối. Sự kết nối được tạo nên bởi kịch tích và câu chữ, tất nhiên rồi, và cũng bởi một điều mà có lẽ chỉ những người viết ta gặp đúng lúc đúng thời điểm sở hữu, một điều đủ sức xóa nhòa những cách biệt và khác biệt giữa họ và ta, những người đọc.

Tôi đã gặp điều kỳ diệu này ở Ditlevsen và chuỗi hồi ký của bà.

Nếu có điều gì tôi rút ra được sau một năm đọc ngắn thì đó chính là đọc ngắn chưa chắc đã đồng nghĩa với đọc nhanh. Trong những cuốn ở trên có cuốn tôi chỉ đọc trong hai giờ, cũng có cuốn tôi mất hai tuần để đọc hết. Có cuốn khiến tôi nghĩ mãi về nó trong hai tháng, cũng có cuốn tôi tin sau hai năm nữa sẽ tìm lại mình với một diện mạo khác. Ý tôi là, có lẽ số lượng và tốc độ không phải là những thước đo chuẩn xác cho sự đọc. Nhưng với sức mọn tôi bây giờ, đó là thước đo tương đối phù hợp. Có lẽ sớm thôi, tôi sẽ tìm được một thước đo khác ưu việt hơn, hoặc chỉ đơn giản là hợp với tôi hơn. Có lẽ đến một lúc nào đó, tôi sẽ vui thú với những cuốn sách dành những hai trang để miêu tả một hạt bụi và cần tới hai mươi trang để giãi bày một cơn buồn ngủ. Mà cũng có lẽ, tôi chỉ là cần giảm định mức goodreads của mình xuống, vậy thôi hihi.

Hà Linh

(Ảnh: Anita Brookner.)

(TrắngHố đen sâu thẳm đã được Nhã Nam mua bản quyền và dự kiến phát hành đầu năm 2021 – Zzz.)

Chấm sao chút:

Đã có 3 người chấm, trung bình 5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Hà Linh
Các bài viết khác

Của Chuột và Chồn

Bạn nghĩ sao?