Bồ đoàn đỏ đã bị bóng đè như thế nào?

Thời gian đọc: 11 phút

Bài viết do tác giả Hanhfm gửi cho Zzz Review nhân tranh luận lại bài viết của Sơn Ca “Bóng nào đè Bồ đoàn đỏ“. Chúng tôi giữ nguyên ngôn ngữ và cách trình bày của người viết; quan điểm của người viết không nhất thiết cũng là quan điểm của Zzz Review.

 

“Tranh luận về đạo văn rất dễ rơi vào chủ nghĩa bộ lạc (tribalism)” – Quan điểm này của dịch giả Phạm Anh Tuấn là lời cảnh báo về cách lập luận chỉ chú ý đến những người giống mình, rất có thể sẽ khiến chúng ta chỉ thấy cái mà chúng ta muốn thấy mà thôi. Trường hợp truyện ngắn “Bồ đoàn đỏ” đạo hay không đạo “Bóng đè” đang có hai luồng ý kiến trái chiều, mỗi bên đều có lý lẽ riêng bảo vệ cho quan điểm của mình. Để đánh giá là đạo văn hay không đạo văn không thể dựa vào cảm tính mà rất cần có những phân tích, đánh giá mang tính khoa học, kết luận phải thật chính xác, để bảo vệ cả hai bên và cả sáng tạo nghệ thuật. Vậy hãy phân tích xem: Bồ Đoàn Đỏ đã bị Bóng Đè như thế nào?

“Bóng đè” và “Bồ đoàn đỏ”

“Bóng đè” là truyện ngắn của nhà văn Đỗ Hoàng Diệu, ra mắt năm 2005. “Bồ đoàn đỏ” là truyện ngắn của tác giả An Thư, ra mắt năm 2020. Cả hai tác giả là cùng quê Thanh Hóa và đây đều là sáng tác ở giai đoạn đầu mới vào nghiệp văn chương, khi xuất bản đều có hai luồng dư luận trái chiều. “Bóng đè” nhận được nhiều lời chê hơn là khen vì cách viết gây “shock” về dục vọng (sex) rất táo bạo. “Bồ đoàn đỏ” ngay khi ra mắt đã dính “nghi án” đạo “Bóng đè”, có người đồng tình có người không. Dường như Đỗ Hoàng Diệu và An Thư có khá nhiều điểm chung đến mức giống nhau cả ở trong tác phẩm.

Tóm tắt “Bóng đè”

Truyện bắt đầu xảy ra khi cô con dâu người thành phố, theo chồng có gốc gác nông thôn, về quê ăn giỗ. Cô bị ám ảnh bởi khu mộ, bàn thờ tổ có dòng dõi từ Trung Hoa của gia đình chồng và lời nói bóng gió của mẹ chồng về việc phải sinh con trai. Đêm đầu tiên, cô và chồng ngủ trên tấm phản ngay trong gian phòng thờ và bị bóng đè bởi những bóng ma bí ẩn. Sau đám giỗ, hai vợ chồng trở lại thành phố nhưng cô vẫn không quên được những khoái cảm của đêm hôm đó. Sau đó một tháng, hai vợ chồng lại về quê ăn giỗ và cô lại bị bóng đè. Dường như chồng, mẹ chồng và em chồng cô biết việc này nhưng chỉ đứng nhìn. Sau bốn lần về quê chồng ăn giỗ, quan hệ của vợ chồng cô trở nên lạnh nhạt dần và đêm nào nằm ngủ ở quê chồng cô đều bị hãm hiếp bởi cái bóng giống bố chồng. Kết thúc truyện cô có thai, bằng cảm nhận của mình cô chắc chắn hồn ma kia là cha của đứa trẻ.

Tóm tắt “Bồ đoàn đỏ”

Bố cục của “Bồ đoàn đỏ” có thể chia thành hai phần: “Bóng đè” và “Bồ đoàn đỏ”.

Phần mở đầu truyện tập trung vào chi tiết giấc mơ của con dâu, dễ dàng nhận thấy rất nhiều những tình tiết có trong “Bóng đè”. Lần đầu tiên ra mắt nhà người yêu, cặp đôi thắp hương tại khu mộ và bàn thờ tổ của gia đình. Đây gần như là nghi lễ, nhưng điểm đáng chú ý là dòng dõi gia đình cũng từ Trung Hoa dạt xuống và điểm mấu chốt nhất là ngay đêm đầu tiên ngủ tại nhà chồng tương lai, con dâu tương lai bị bóng đè bởi một người phụ nữ.

Phần hai tập trung lý giải bí ẩn của bồ đoàn đỏ nên khó có thể thấy rõ được bóng dáng của “Bóng đè”, bởi vì câu chuyện đã được bổ sung tình tiết rất mới. Một năm sau, cô vẫn chưa có thai. Chồng cô bắt đầu cáu kỉnh. Trong trận tranh cãi kịch liệt cô thắc mắc về việc phải ngồi lên tấm bồ đoàn. Lúc này, chồng tiết lộ những bí mật của dòng họ và tấm bồ đoàn đỏ giúp phụ nữ dễ thụ thai. Sau đó cô lẻn vào căn phòng khóa kín của nhà chồng và biết được bóng ma mà cô vẫn gặp trong mơ là bà tổ. Cô quay lưng bỏ chạy thì đã bị mẹ chồng phát hiện. Mẹ chồng nói cho Lam biết về bí ẩn của tấm bồ đoàn đỏ. Kết thúc cô bỏ đi, để lại tờ giấy xét nghiệm chồng cô vô sinh.

Thoáng qua, nhiều độc giả dễ dàng cho rằng “Bồ đoàn đỏ” không hề đạo “Bóng đè”. Nhưng đặt hai tác phẩm lên bàn cân sẽ thấy sự giống nhau rất sâu sắc.

So sánh “Bóng đè” và “Bồ đoàn đỏ”

“BÓNG ĐÈ”

GIỐNG NHAU

“BỒ ĐOÀN ĐỎ”

CHỦ ĐỀ

Ám ảnh lịch sử, chính trị Ám ảnh Trung Hoa
Thân phận phụ nữ
 

VĂN PHONG

Bạo liệt, ma quái Vừa hiện thực vừa huyền bí
Kể chuyện theo tuyến tính
Nữ tính, ma mị
Yếu tố sex táo bạo
Kể chuyện ở ngôi thứ nhất Kể chuyện ở ngôi thứ ba

HỆ THỐNG NHÂN VẬT

Tôi Vợ Lam
Thụ Chồng Thành
Mẹ chồng
Đã chết Bố chồng Còn sống
Bố chồng Bóng ma trong dòng họ Bà cô tổ
Thắm (em chồng) Chị em chồng Nhắc đến qua lời nói
Xuất hiện qua lời nói Họ hàng Ông bác ruột của Lam

BỐI CẢNH

Nhà cổ bằng gỗ 3 gian Nhà chồng Nhà cổ bằng gỗ 7 gian
Khu mộ dòng họ
Tàu hỏa
Thành phố
Không cụ thể Thời gian Sau năm 2000

So sánh cấu trúc tác phẩm “Bóng đè” và “Bồ đoàn đỏ”

“BÓNG ĐÈ”

GIỐNG NHAU

“BỒ ĐOÀN ĐỎ”

CẤU TRÚC BỀ MẶT

là chuỗi các sự kiện quan sát thấy qua lời kể

Mâu thuẫn với mẹ chồng Áp lực sinh con trai Mâu thuẫn với mẹ chồng

TÌNH TIẾT

Về khi đã cưới Về quê chồng Về từ trước khi cưới
Ra mộ thắp hương
Thắp hương bàn thờ tổ
Đi tàu về quê
Chỉ nói bóng gió Mẹ chồng mong có con trai Chủ động yêu cầu
Ăn cỗ đám giỗ Tình tiết truyện kia khác nhau
“Ngày gặp Thụ tôi không còn con gái.” “Hạ thể đau buốt của người con gái vừa trở thành đàn bà.”
Hai vợ chồng cãi nhau. Chồng tiết lộ tấm bồ đoàn giúp đàn bà dễ thụ thai.
Xét nghiệm tinh trùng

CẤU TRÚC SÂU

là các động lực ngầm (tâm lý, quan hệ giữa các nhân vật)

Biểu hiện qua bóng đè Ám ảnh của con dâu về dòng tộc Biểu hiện qua bóng đè và bồ đoàn đỏ

TÌNH TIẾT

Chỉ là phán đoán của nhân vật Tôi Nguồn gốc dòng họ từ Trung Hoa dạt xuống Chính xác theo lời kể của người chồng
Ngủ trên phản trong phòng thờ Con dâu bị bóng đè từ bóng ma của dòng họ Ngủ trên sập trong căn phòng có bồ đoàn đỏ
Bị bóng đè bởi bố chồng Bị bóng đè bởi bà tổ
Tình tiết truyện kia khác nhau Lẻn vào căn phòng khóa trái và biết về bóng ma bà tổ gặp trong mơ. Mẹ chồng tiết lộ bí ẩn của bồ đoàn đỏ.
Có thai

KẾT THÚC

Không có thai

 

Phân tích

* Khác nhau:

  • Hai tác phẩm khác nhau về mặt văn bản.

  • “Bóng đè” được kể ở ngôi thứ nhất. “Bồ đoàn đỏ” được kể ở ngôi thứ ba.

  • Đỗ Hoàng Diệu tập trung vào biểu tượng “Bóng đè” để kết nối với những ám ảnh về lịch sử và chính trị. An Thư tập trung vào biểu tượng “Bồ đoàn đỏ” để nói lên vấn đề giới và những hủ tục còn tồn tại trong gia đình.

  • Mặc dù cả hai tác phẩm đều có yếu tố vừa hiện thực vừa huyền bí, nhưng giọng văn của Đỗ Hoàng Diệu bạo liệt và ma quái hơn An Thư.

  • Trình tự một số tình tiết trong hai tác phẩm khác nhau. Có một số chi tiết có trong “Bồ đoàn đỏ” nhưng không có trong “Bóng đè”. Đó là: con dâu lẻn vào căn phòng bí mật biết được bí ẩn của bồ đoàn đỏ, điện thoại, xét nghiệm tinh trùng.

  • Kết thúc truyện hoàn toàn khác. Nếu Đỗ Hoàng Diệu vẫn phủ không khí huyền bí từ đầu đến cuối, thì An Thư lại đột ngột chuyển hướng để tác phẩm kết thúc bằng một tình tiết rất hiện thực và mang tính khoa học để dập tắt mọi huyền bí trong truyện. Thái độ của nhân vật cũng khác nhau. Trong “Bóng đè”, nhân vật tôi có thai và thể hiện thái độ mạnh mẽ: “tôi đã sẵn sàng, và con tôi cũng sẵn sàng” và hy vọng con cô “sẽ có bàn tay của mẹ” một bàn tay “biết níu giữ tự do cho dù bị thân thể buộc trói”. Còn trong “Bồ đoàn đỏ”, Lam bỏ đi sau khi để lại cho gia đình chồng tờ giấy thông báo kết quả xét nghiệm “Thành không thể có con”.

PHÂN TÍCH

* Giống nhau:

Trong sáng tác, việc giống nhau về ý tưởng, chủ đề hoặc chi tiết, chưa thể kết luận là đạo văn. Nhưng qua những so sánh trên có thể thấy: gần như tất cả các chi tiết có trong “Bóng đè” đều có trong “Bồ đoàn đỏ”, từ ý tưởng, chủ đề, hệ thống nhân vật, bối cảnh, đến những tình tiết cốt lõi, động cơ hành động của nhân vật.

Về cấu trúc tác phẩm, có thể thấy động cơ thúc đẩy diễn biến tình tiết của truyện là hoàn toàn giống nhau. Cấu trúc bề mặt: Áp lực sinh con trai cho dòng họ đè nặng lên con dâu. Các tình tiết được nảy sinh từ việc về quê, thắp hương tại mộ và bàn thờ tổ, và mong muốn của mẹ chồng. Cấu trúc sâu: Ám ảnh về dòng họ của con dâu. Các tình tiết được nảy sinh từ việc người con dâu nằm ngủ mơ thấy bóng ma của dòng họ. Cao trào khi hai tuyến truyện này gặp nhau chính là con dâu phát hiện ra bóng ma của dòng họ đã gặp trong giấc mơ. Kết thúc là việc có thai hay không có thai.

Sự giống nhau về cấu trúc rất khó để nhận ra, nhưng có rất nhiều chi tiết giống nhau có tính hiển nhiên như là thói quen tập tục như về quê phải thắp hương tại khu mộ và bàn thờ Họ; kiến trúc nhà 3 gian/ 7 gian; ngủ trên sập/phản; di chuyển bằng tàu hỏa; hay gia đình nào cũng nặng vấn đề sinh con trai. Đến việc giống cả về bối cảnh, nhân vật và những chi tiết sau đây khiến độc giả nếu đã đọc “Bóng đè” không thể không bị liên tưởng khi đọc “Bồ đoàn đỏ”.

– Dòng dõi Trung Hoa: trong “Bồ đoàn đỏ” không gọi là Trung Hoa hay Trung Quốc như trong “Bóng đè” mà là “từ nước Nam sang Trung Nguyên. Ba thế kỉ trước…”.

– Bóng đè: Dù trong “Bồ đoàn đỏ” không hề có một từ bóng đè nào, nhưng rõ ràng nhân vật Lam có bị bóng đè, “Lam sợ hãi, cô định gọi Thành, nhưng đôi môi khô cứng. Tiếng gọi âm âm trong lồng ngực, không thoát ra được.” Vậy tại sao tác giả An Thư lại chỉ để nhân vật nói là mơ?

Bên cạnh đó, “Bồ đoàn đỏ” có nhiều chi tiết thiếu logic, tạo cảm giác như tác phẩm bị chắp nối một cách vụng về.

– Bóng ma dòng họ: Trong “Bóng đè”, con dâu bị bóng ma đè và hiếp thể hiện rõ ý đồ của tác giả khi xây dựng ẩn dụ cho tác phẩm. Trong “Bồ đoàn đỏ”, bóng ma lại chỉ đứng nhìn. Chi tiết này không có sự liên kết mà như là chắp nối. Vì nếu tác giả có ý đồ khi xây dựng hình ảnh bóng ma đóng vai trò làm tăng thêm sự ám ảnh của con dâu về tấm bồ đoàn đỏ thì sẽ hợp logic hơn khi để con dâu nhìn thấy bóng ma ngồi lên tấm bồ đoàn.

– Đi tàu về quê: Đường Sắt Việt Nam đi qua hơn 30 tỉnh thành, nên việc về quê bằng tàu hỏa là hết sức bình thường, nhưng trong “Bồ đoàn đỏ”, chi tiết này lại không hợp logic với hoàn cảnh. Bối cảnh của “Bồ đoàn đỏ” có thể xác định vào những năm sau 2000, bởi vì đây là thời điểm điện thoại có đèn pin ra đời. “Qua ánh sáng đèn pin điện thoại, Lam thảng thốt giật mình”; có kỹ thuật xét nghiệm tinh trùng. Nhà Thành khá giả: “Gian thứ năm là phòng sách… Chỗ sách và tranh đó có giá bằng một căn nhà trên phố đấy”. Vậy tại sao vợ chồng không di chuyển về quê bằng xe máy, ô tô, máy bay… mà lại đi bằng tàu hỏa giống như “Bóng đè”?

  • Thiếu logic khoa học và tình tiết: Chi tiết Lam “lén đưa mẫu tinh dịch của chồng đến một bệnh viện lớn làm xét nghiệm” không logic về khoa học và tình tiết. Vì tinh trùng chỉ có thể sống ở ngoài không khí trong thời gian ngắn. Rõ ràng đôi vợ chồng Lam khao khát có con, họ không dùng bao cao su, vậy thì nếu không được sự đồng ý của chồng, bằng cách nào Lam lấy được tinh dịch để mang đi xét nghiệm?

  • Thiếu logic tâm lý nhân vật: Bất thình lình, Lam được nhắc đến: “Vốn dĩ là một kĩ sư trẻ, cô chưa từng tin vào những điều siêu nhiên” như chỉ để “hợp thức hóa” cho hành động xét nghiệm tinh trùng, nhưng nó lại trở nên vô nghĩa khi không thể hiện được vai trò của Lam trong việc muốn dùng khoa học để phá bỏ lễ giáo cổ hủ. Bên cạnh đó, dù sống ở thành phố, thời hiện đại, lại là một kĩ sư, có học thức, vậy nhưng Lam không có lý lẽ, suy nghĩ gì khi chồng, mẹ chồng tỏ thái độ về việc mong có con trai. Rồi bất thình lình sau khi biết về bí ẩn của tấm bồ đoàn đỏ giúp sinh con trai, cánh cửa phòng cấm hiện lên trước mắt cô, ngay lập tức lấy trộm chìa khóa ở phòng mẹ chồng và lẻn vào. Những hành động không mấy phù hợp với một kĩ sư.

Sự thiếu chặt chẽ trong xây dựng các tình tiết của “Bồ đoàn đỏ”, tạo cảm giác các tình tiết xảy ra không do bản thân cốt truyện nảy sinh, mà được thay đổi chắp vá thêm vào. Bởi, trong sáng tác văn học hành động không tự nhiên xảy ra và xung đột cũng không bất ngờ bị đẩy lên cao trào, mà nó đều được nảy sinh từ quá trình xúc tác do hoàn cảnh, động cơ bên trong-bên ngoài khiến cho hành động của nhân vật tự diễn ra như nó phải thế chứ không phải do bàn tay của tác giả. Ví dụ như việc Lam lén đi xét nghiệm tinh dịch, không hợp logic hành động, diễn biến của truyện, cái kết của “Bồ đoàn đỏ” phải chăng đã bị tác giả thay đổi. Đây chỉ là suy luận của người viết.

Xin lưu ý rằng: “Bồ đoàn đỏ” và “Bóng đè” là truyện ngắn, do dung lượng nên mỗi tình tiết, chi tiết đều được tác giả “chưng cất” tỉ mỉ và thể hiện rõ ý đồ trong tác phẩm. Vì vậy việc các chi tiết giống nhau một cách dầy đặc, nhiều chi tiết có dấu hiệu liên văn bản, chắp nối, thật sự khiến người đọc đặt ra nghi vấn đạo văn.

Như thế nào là đạo văn

Art is theft” – Pablo Picasso

Nghệ thuật là ăn cắp, Pablo Picasso đã từng nói vậy, nhưng ăn cắp ở đây là từ tự nhiên và đời sống chứ không phải ăn cắp của nhau. Ăn cắp trong nghệ thuật từ chuyên môn gọi là đạo, trong văn học thì là đạo văn, luật pháp thì gọi là vi phạm bản quyền. Trước khi kết luận “Bồ đoàn đỏ” có đạo “Bóng đè” hay không, cần phải xác định xem như thế nào là đạo văn.

Hành vi đạo văn dễ nhìn thấy là việc sao chép một phần hoặc toàn bộ văn bản, sáng tác của người khác thành của mình mà không xin phép. Trường hợp này quá rõ ràng nhưng dạng vi phạm sau đây rất khó phát hiện. Bản văn không bị sao chép nguyên văn nhưng toàn bộ ý tưởng chi tiết cũng như thứ tự trình bày của một tác phẩm bị sao chép, hoặc bị thông dịch lại các ý tưởng sáng tạo (thành ngôn ngữ khác hay thành các dạng khác). (1) Tuy nhiên, Luật Sở Hữu Trí Tuệ không quy định về bảo hộ ý tưởng mà chỉ bảo hộ cách biểu hiện ý tưởng. Vì vậy, vi phạm tác quyền văn học chỉ xảy ra khi cách hành văn, câu chữ… tóm lại là cách biểu hiện ý tưởng giữa hai tác phẩm là giống nhau. (2)

Kết luận

“Bồ đoàn đỏ” đã sao chép toàn bộ chủ đề, nội dung, nhân vật, tình tiết, cấu trúc đều giống “Bóng đè”. Vì vậy, người viết khẳng định: “Bồ đoàn đỏ” đạo văn từ “Bóng đè”.

“Bóng đè” và “Bồ đoàn đỏ” là “chị em cùng huyết thống”, về diện mạo, tính cách thì khác nhau lắm, nhìn vào nhiều người không dễ nhận ra đâu, nhưng xét nghiệm là thấy có chung chuỗi ADN.

Mặc dù tác phẩm có dấu hiệu đạo văn, tuy nhiên để kết luận người viết có đạo hay không thì còn phải phụ thuộc vào ý kiến của những nhà chuyên môn, có thẩm quyền. Độc giả cũng có quyền đưa ra phán xét của riêng mình sau khi đọc hai tác phẩm. Nếu tác giả An Thư bị ảnh hưởng trong vô thức thì nên có lý giải thoả đảng và hợp lý về quá trình xây dựng tác phẩm từ ý tưởng đến triển khai, để chứng minh mình không cố ý. Giả thiết khác rằng tác giả An Thư cố tình sao chép nhưng nghĩ rằng không đạo văn mà chỉ vay mượn để sáng tạo. Dù vô ý hay cố tình, tác giả An Thư cũng phải chấp nhận sự thật rằng: “Bồ đoàn đỏ” đạo văn “Bóng đè”. Còn An Thư có đạo Đỗ Hoàng Diệu hay không thì chỉ có tác giả mới trả lời chính xác nhất.

Trao đổi

Trường hợp của “Bồ đoàn đỏ” có thể coi là phiên bản chuyển thể hay cải biên của “Bóng đè” như thay đổi một số tình tiết trong mở đầu, kết thúc, thêm bớt hành động trong tuyến truyện phụ, nhưng hệ thống nhân vật, đường dây cốt truyện chính thì vẫn không hề thay đổi. Nhưng tại sao nhiều người không cho rằng “Bồ đoàn đỏ” đạo “Bóng đè”? Hãy thử liên hệ từ trường hợp của đạo diễn nổi tiếng người Nhật Bản Kurosawa. Ông đã chuyển thể rất nhiều các tác phẩm của Shakespeare sang phiên bản điện ảnh. Ví dụ bộ phim Throne of Blood (1957) ông đã dịch chuyển kịch bản Macbeth từ một câu chuyện có bối cảnh Scotland, sang thời phong kiến Nhật Bản; từ phong cách kịch phương Tây được chuyển bằng phong cách của kịch Noh của phương Đông; rất nhiều chi tiết đã bị biến đổi khiến cho khán giả khó có thể nhận ra Shakespeare nữa. Nhưng dù nhà chuyển thể có sáng tạo, phóng tác như thế nào thì nếu đào sâu vào chất liệu, cấu trúc sẽ thấy giá trị cốt lõi của bản gốc vẫn còn.

Dẫn chứng trên cho thấy “Bồ đoàn đỏ” đã “thay áo” cho “Bóng đè”, rất giống như cách một tòa nhà được sửa lại, nhìn ngoài rất khác nhau về phong cách, nhưng bản thiết kế, cấu trúc cốt lõi thì giống nhau. Bồ Đoàn Đỏ đã đập đi xây lại một vài chỗ, cơi nới một số hạng mục, tuy nhiên nền móng, khung, dầm thì không thể phá đi được. Trong sáng tạo nghệ thuật đây là một điều hết sức bình thường nhưng nếu không xin phép và ghi nguồn sẽ là đạo văn, vi phạm tác quyền.  

Tòa nhà ở Budapest, Hungary sau khi tu sửa, đã thay đổi hoàn toàn về diện mạo, phong cách. Nó vẫn ở đó và nó vẫn là nó thôi.

“Lesser artists borrow; great artists steal” – Pablo Picasso

Trong sáng tạo, việc vay mượn hoặc ảnh hưởng từ người khác là hết sức bình thường, nhưng nếu không trung thực rất có thể nó sẽ trở thành hành vi đạo văn. Trường hợp “Bồ đoàn đỏ” đạo “Bóng đè” cho chúng ta thấy ranh giới giữa sáng tạo và đạo văn đôi khi cũng thật mong manh. Dù vậy, người viết thực sự thấy tiếc cho “Bồ đoàn đỏ”. Tác phẩm hoàn toàn có thể không bị “Bóng đè” nếu bỏ hết những chi tiết về dòng dõi Trung Hoa; có thể giữ lại chi tiết về bóng đè nhưng không phải giấc mơ về bóng ma dòng họ mà là ác mộng về việc sinh con; bổ sung những tình tiết cúng bái, mê tín; tập trung vào xây dựng tâm lý của người con dâu khi phải chịu áp lực từ nhà chồng. Chỉ cần vậy thôi người đọc sẽ chẳng liên tưởng đến “Bóng đè” nữa và “Bồ đoàn đỏ” vẫn có thể hấp dẫn được, bởi với giọng văn của An Thư, nếu có sự trau chuốt kỹ càng hơn, cô hoàn toàn có thể tiến xa hơn trên con đường viết văn. Xa đến đâu thì thời gian sẽ trả lời.

Tham khảo

(1)https://vi.wikipedia.org/wiki/Vi_ph%E1%BA%A1m_b%E1%BA%A3n_quy%E1%BB%81n

(2) https://vnexpress.net/tac-gia-dong-song-tat-nguyen-khong-vi-pham-tac-quyen-1889206.html

  • Bài viết có tham khảo bài viết của FB Nguyệt Cầm và sự hỗ trợ về khái niệm cấu trúc từ tác giả Đức Anh.

  • Sau khi nghiên cứu Luật Sở Hữu Trí Tuệ chưa tìm thấy văn bản rõ ràng, vì vậy người viết đã sử dùng nguồn tin không chính thống từ Wikipedia.

Chấm sao chút:

Đã có 17 người chấm, trung bình 4.1 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Bạn nghĩ sao?