Mười lời khuyên để viết như nhà văn Nobel Kazuo Ishiguro (điều thứ 9 sẽ làm bạn tâm đắc!)

Thời gian đọc: 6 phút

Kazuo Ishiguro, tác giả của Tàn ngày để lại (The Remains of the Day), Mãi đừng xa tôi, và gần đây nhất là Người khổng lồ ngủ quên, và tình cờ cũng là chủ nhân mới toanh của giải Nobel năm nay [2017], hôm nay bước sang tuổi 63. Tôi đã từ lâu hâm mộ tác phẩm của Ishiguro, những cuốn sách viết ra dường như tự nhiên như hơi thở, trình bày những chủ đề đa diện với sự thấu suốt như nước lạnh trong khi thực hiện những thí nghiệm điêu luyện về thể loại, phong cách và đề tài. Ngoài ra ông còn thuộc vào cái bộ phận những nhà văn hiếm có viết ra tác phẩm vừa có giá trị văn chương lại vừa bán được, đấy thật sự là một thành tựu không nhỏ. Vậy nên nhỡ may có văn hào nào muốn nối bước ông – mà ai không muốn chứ? – thì đây là Ishiguro nói về sự viết, về những gì ông thích (hoặc ghét) trong văn học, cùng vài lời khuyên cho các nhà văn trẻ.

Emily Temple


1. Đừng chỉ “viết những gì mình biết”

“Viết những gì mình biết” là lời khuyên ngu ngốc nhất tôi từng nghe. Nó chỉ tổ xui người ta viết thứ tự truyện tẻ ngắt. Nó đi ngược lại hoàn toàn với việc đốt cháy trí tưởng tượng và tiềm năng của người viết.

(phỏng vấn với ShortList)

2. Đừng quan tâm các ranh giới thể loại

Liệu có phải là những ranh giới thể loại như ta vẫn quan niệm chỉ là những thứ được ngành xuất bản nghĩ ra khá gần đây? Tôi hiểu cái lý của việc nói rằng có những mô hình nhất định và có thể xếp loại các câu chuyện theo các mô hình ấy, có lẽ cũng có ích. Nhưng tôi khá lo khi cả người viết lẫn người đọc chuyển sang quá coi trọng mấy ranh giới đó, nghĩ rằng vượt qua khỏi đó sẽ có điều lạ lùng xảy ra, nên phải suy nghĩ thật kỹ trước khi vượt… Tôi muốn được thấy các rào chắn sụp đổ thường xuyên hơn nữa. Tôi nghĩ chắc lập trường cơ bản của tôi là chống lại mọi thứ cảnh sát canh giữ trí tưởng tượng, cho dù chúng hành động vì lý do bán hàng hay vì thói chảnh chó của tầng lớp trên.

(trò chuyện với Neil Gaiman trên New Statesman)

3. Viết nhằm đánh vào cảm xúc chứ không phải đạo đức

Tôi không đi tìm một thứ đạo đức rõ rành nào cả, và tiểu thuyết của tôi không bao giờ nhằm đến điều đó. Tôi muốn tô đậm một khía cạnh nào đó của việc làm người. Tôi không hẳn muốn nói, như vậy thì nên làm thế này mà đừng làm thế kia. Tôi chỉ muốn nói, cảm giác của tôi về điều này là thế. Cảm xúc là điều rất quan trọng với tôi trong tiểu thuyết.

(phỏng vấn trên HuffPost)

4. Thực tế là, hãy bắt đầu từ quan hệ con người

Xưa tôi thường nghĩ bắt đầu từ nhân vật, những điểm đặc thù hay lập dị của họ cần phát triển như thế nào. Rồi tôi nhận ra tốt hơn là tập trung vào các mối quan hệ giữa họ, sau đó các nhân vật sẽ phát triển một cách tự nhiên.

Các mối quan hệ cần phải được tự nhiên, trở thành những tấn kịch đời người chân xác. Tôi khá ngờ những truyện bị nhồi vào một chủ đề trí thức, các nhân vật chốc lại dừng lại tranh luận tía lia rồi mới làm tiếp việc mình.

Tôi tự hỏi: mối quan hệ thế nào là thú vị? Mối quan hệ có phải là một hành trình không? Nó thuộc loại tiêu chuẩn, sáo rỗng, hay là có gì sâu hơn, tinh tế hơn, bất ngờ hơn? Người ta thường nói về nhân vật hai chiều hoặc nhân vật có chiều sâu; nhưng mối quan hệ cũng có thể chia ra như vậy.

(nói chuyện ở lớp sáng tác của Richard Beard)

5. Để loại bỏ các thứ làm phân tâm, hãy thử một đợt “crash”

Rất nhiều nghề phải làm nhiều giờ dài. Tuy nhiên khi viết tiểu thuyết, hầu hết đều đồng ý là sau khoảng bốn giờ đồng hồ viết liên tục, hiệu quả sẽ bắt đầu giảm. Trước đây tôi vẫn tương đối đồng tình với quan điểm này, nhưng tới gần mùa hè năm 1987 tôi dần tin rằng cần một hướng tiếp cận triệt để hơn. Lorna vợ tôi cũng đồng tình như vậy. … Vậy là Lorna và tôi nghĩ ra một kế hoạch. Trong vòng bốn tuần, tôi sẽ dẹp sạch tất cả các dự định khác và bắt tay vào một thứ mà chúng tôi gọi bằng cái tên có phần bí hiểm là “crash”. Trong giai đoạn “crash”, tôi không làm gì hết, chỉ viết từ 9 giờ sáng đến 10 rưỡi đêm, từ thứ Hai đến thứ Bảy. Tôi có một giờ nghỉ ăn trưa và hai giờ nghỉ ăn tối. Tôi sẽ không trả lời thư, thậm chí không đọc thư, và tránh xa điện thoại. Miễn tiếp khách ở nhà. Lorna dù bản thân đã rất bận rộn sẽ gánh cả phần việc nhà và nấu nướng của tôi trong thời gian này. Chúng tôi hy vọng làm như thế sẽ không chỉ hoàn thành được khối lượng công việc nhiều hơn, mà còn giúp tôi đạt đến một trạng thái tâm lý thấy thế giới hư cấu của tôi còn thực hơn đời thực. … Về cơ bản, Tàn ngày để lại đã được viết ra như thế. Suốt trong thời gian “crash”, tôi viết tùy hứng, bất chấp phong cách, không cần biết buổi chiều viết ra có trái ngược hẳn với buổi sáng hay không. Ưu tiên là để các ý tưởng nảy ra và mọc lên. Những câu cú kinh khủng, những đối thoại ghê rợn, những cảnh đi vào ngõ cụt – tôi cứ mặc kệ chúng đấy và dấn tới.

(trích “Tôi đã viết Tàn ngày để lại trong bốn tuần như thế nào” trên Guardian)

6. Hãy yêu lấy “bản nháp ẩu”

Tôi có hai cái bàn. Một bàn có mặt nghiêng để viết, bàn kia có máy tính. Máy tính đời 1996. Không có mạng. Với những bản nháp đầu tiên, tôi thích viết bằng bút trên cái bàn mặt nghiêng. Tôi muốn chữ viết tháu đến mức không ai đọc được trừ chính tôi. Bản nháp ban đầu luôn là một đống rác. Tôi bất cần phong cách hay mạch lạc. Tôi chỉ cần bày hết mọi thứ ra trang giấy. Nếu bỗng dưng tôi nghĩ ra một ý gì chẳng ăn nhập vào đâu với những gì đã viết, tôi vẫn cứ cho vào. Tôi chỉ đánh dấu để nhớ quay lại xử lý sau. Rồi từ đó tôi lập kế hoạch cho toàn quyển sách. Tôi đánh số các phần, tráo đổi vị trí. Tới khi viết bản nháp sau tôi đã hình dung rõ ràng hơn cần đi đến đâu. Lần này tôi viết cẩn thận hơn nhiều. … Tôi ít khi đi quá bản nháp thứ ba. Tuy vậy, có nhiều đoạn tôi đã phải viết đi viết lại nhiều lần.

(phỏng vấn trên The Paris Review)

7. Bảo vệ đầu óc khỏi những ảnh hưởng không mong muốn

Tôi nhận thấy khi đang viết, giữ nguyên vẹn thế giới hư cấu của mình quả là một cuộc chiến. Thực tế là, khi viết, tôi gần như cố ý tránh mọi thứ liên quan đến lĩnh vực mình đang viết. Chẳng hạn như [trong khi viết Người khổng lồ ngủ quên] tôi không xem lấy một tập Trò chơi vương quyền. Bộ phim đó bùng nổ khi tôi đang đi rất sâu vào cuốn sách, và tôi nghĩ “nếu mình đi xem một thứ như vậy thì có thể nó sẽ ảnh hưởng tới cách mình hình dung các cảnh hay gây nhiễu thế giới mình dựng nên”.

(phỏng vấn trên Electric Literature)

8. Lựa chọn có chủ ý

Phần lớn người viết có vài điều họ quyết định một cách có ý thức, và vài điều khác quyết định ít để ý hơn. Về phần tôi thì lựa chọn người kể chuyện và bối cảnh là chủ ý. Thực sự cần lựa chọn rất cẩn thận, vì bối cảnh sẽ đưa đến đủ loại tiếng vọng cảm xúc và lịch sử. Nhưng sau đó thì tôi chừa một khoảng khá rộng để chơi ngẫu hứng.

(phỏng vấn trên Paris Review)

9. Tém bớt điển tích

Tôi không thích dùng điển tích điển cố cho lắm. Tôi không muốn đặt mình vào tình thế phải phát biểu, “Bạn đọc cần phải đi đọc một đống thứ khác nữa”, hoặc là “Bạn đọc phải có nền tảng kiến thức vững về văn học thì mới hiểu đầy đủ ý nghĩa sách của tôi” … Thật ra tôi còn ghét – hơn nhiều người khác – dùng điển tích văn chương làm công cụ. Tôi cảm thấy làm như thế có cái gì đấy chảnh chó, ra vẻ tinh hoa. Khi đọc phải thứ đó tôi cũng không thích. Không chỉ là vì chủ nghĩa tinh hoa, mà vì nó đẩy tôi ra khỏi tâm trạng đọc. Tôi đã đắm mình vào thế giới đó, và khi đèn bật lên tôi lại bị đòi phải so sánh văn chương gì đó với một văn bản khác. Như thế tôi bị lôi ra khỏi thế giới hư cấu của mình, bị buộc dùng não mình theo một cách khác. Và tôi không thích như vậy.

(phỏng vấn trên Guernica)

10. Cẩn thận khi khởi đầu

Tất cả mọi thứ đều xây trên giai đoạn đầu của quá trình. Phải rất cẩn thận lựa chọn những dự án định bắt tay vào, cũng y như xem xét kỹ người mình muốn kết hôn vậy. Mỗi người khác nhau sẽ khác nhau: nên dựa trên kinh nghiệm thực của mình, hay mình sẽ viết hay hơn nếu có khoảng cách, hay mình viết hay nhất ở một thể loại nào đó? Đừng khinh suất khi lao vào một dự án sáng tạo mới.

(nói chuyện ở lớp sáng tác của Richard Beard)

Phong Huyền Anh dịch

Bản gốc: “Kazuo Ishiguro: ‘Write What You Know’ is the Stupidest Thing I’ve Ever Heard And Other Hot Tips from the Newly Crowned Nobel Laureate” đăng trên LitHub ngày 8-11-2017. Zzz Blog xin cảm ơn tác giả đã cho phép chúng tôi dịch đăng bài viết này. Tựa tiếng Việt do chúng tôi giật.

Về tác giả: Emily Temple là biên tập viên quản lý tại LitHub. Tiểu thuyết đầu tay của cô, The Lightness, do William Morrow/HarperCollins xuất bản đã ra mắt vào tháng Sáu 2020. Bạn có thể mua tại đây. Liên hệ với tác giả tại: https://www.emilytemple.net/

Chấm sao chút:

Đã có 4 người chấm, trung bình 4.8 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Bạn nghĩ sao?