Bàn tròn dự đoán Nobel Văn chương 2020

Thời gian đọc: 10 phút

Đến hẹn lại Nobel, người ta ít nhiều cũng mong chờ xem tên ai được xướng. Công tác dự đoán Nobel thậm chí còn được biến thành trò ngang đánh đề. Zzz Review cũng đua đòi mở sòng (online) dự đoán, không có phần thưởng gì, chỉ có ai mà đoán trúng tên, thì hẳn cũng có chút vui. Xin trân trọng cảm ơn những người tham gia đã dành thời gian trả lời các câu hỏi này.

Chúng tôi tôn trọng ngôn ngữ và quan điểm riêng của những người tham gia; quan điểm của khách mời không nhất thiết cũng là quan điểm của Zzz Review.

Người tham dự:

  • Bùi An Bình, người viết phê bình;
  • Huy Nguyễn, độc giả;
  • Quân Khuê, dịch giả;
  • Thuận, nhà văn, dịch giả;
  • Trần Tiễn Cao Đăng, nhà văn, dịch giả.
  • Uông Triều, nhà văn;

Theo anh/chị, giải Nobel năm 2020 liệu có rời khỏi châu Âu (tức là trao cho một nhà văn ngoài châu Âu) không? Nếu có, tại sao? Nếu không, tại sao?

Bùi An Bình (BAB):

“Nên” theo nghĩa vị nhân sinh hay vị nghệ thuật đây? Nếu theo nghĩa để tôn vinh giới nữ, tôn vinh sự đa dạng toàn cầu blah blah thì theo tôi là không nên. Nếu chúng ta bắt cả Nobel cũng phải chạy theo xu hướng thì rồi sẽ có ngày văn học hạng hai lên ngôi và những ai đọc văn học nghệ thuật sẽ bị thiếu nguồn tham khảo.

Các nền văn hóa khác nhau sinh ra những kiểu tác phẩm khác nhau. Việc mình mở mang vốn đọc là điều rất thú vị. Cá nhân tôi thường đọc văn học châu Âu, các châu khác chỉ đọc tác giả kinh điển, nên quả thật cũng mong được mở mang sang các châu khác. Nhưng mở theo kiểu Kawabata thì hãy mở còn mở theo kiểu sức ép dư luận thì thôi. Chúng ta phải chấp nhận là văn học châu Âu có nền tảng triết học rất vững, giúp nó xây được những tòa chọc trời. Kể ra triết phương Đông kiểu Ấn Độ hay Nhật giờ cũng được nhưng như Trung Quốc giờ toàn cứt đái thì Nobel làm gì? Tóm lại là tôi cũng mong có một tác giả ngoài châu Âu đoạt giải năm nay (để mở rộng vốn đọc của tôi), nhưng là một tác giả thật sự xứng tầm.

Huy Nguyễn (HN):

Theo tôi thì giải Nobel có thiên về châu Âu cũng là điều hợp lý vì rõ ràng nơi đây có quá nhiều tác giả tài ba, như thế thì việc cố gắng chia đều giải thưởng ra khắp nơi mới là điều bất công. Tuy nhiên thì sau cú đúp châu Âu vừa rồi thì năm nay có lẽ Viện Hàn Lâm sẽ cân nhắc những cái tên đến từ các khu vực khác.

Quân Khuê (QK):

Có. Văn chương đâu chỉ có châu Âu? Chẳng phải các nhà văn châu Âu đã giành được quá nhiều Nobel rồi sao.

Thuận (T):

Năm nay, dựa vào tình hình Covid, tôi ngờ là viện Hàn lâm Thụy Điển sẽ vinh danh một tác giả của chính đất nước mình, một tiếng nói đơn độc dám cất lên chống lại chính sách “miễn dịch cộng đồng” của Stockholm bằng một tâm thư yêu cầu áp dụng càng sớm càng tốt những biện pháp nhằm ngăn chặn dịch, bao gồm phong tỏa trên diện rộng. Tinh thần lãng mạn đã giúp trí tưởng tượng của tôi đưa ra khả năng sau: từng kết hôn với một phụ nữ gốc Phú Thọ khi được cử sang làm chuyên gia tại nhà máy giấy Bãi Bằng bốn thập kỷ trước, thần dân dũng cảm của vương quốc Bắc Âu đó hóa ra vẫn đi đi lại lại giữa Stockholm và Hà Nội ngay cả sau ly dị, quan tâm sát sao tình hình quê hương vợ cũ và tuy không thể phát âm chính xác một từ tiếng Việt nhưng đọc được tất cả các loại báo tiếng Việt, đặc biệt là tờ Nhân Dân. Trong bức tâm thư được viết một cách sáng tạo theo thể thơ được thú nhận là kết hợp giữa song thất và lục bát, thi sĩ Thụy Điển 80 tuổi trong đó có một nửa là duyên nợ với Việt Nam, đã đề nghị thủ tướng Stefan Löfven nên học tập tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng trong cuộc chiến chống corona virus và tỏ ý sẵn sàng làm cầu nối giữa hai bên. Tóm lại, chúng ta hoàn toàn có quyền hy vọng hai chữ “Việt Nam” sẽ được vang lên mỗi khi báo chí quốc tế nhắc đến giải Nobel năm Covid. Nhưng điều mà tôi mong đợi nhất có lẽ là ban giám khảo viện Hàn lâm Thụy Điển từ nay về sau sẽ nhận thức ra rằng thế gian này còn có một đất nước hình chữ S, trên đó sinh sống một dân tộc đặc biệt: lười tập thể thao nhưng mê xem World Cup cũng như viết văn a-ma-tơ mà ham Nobel, rồi rất có thể một ngày đẹp trời, các vị mũ cao áo dài kia chán ngấy cả thế giới, bèn quyết định trao giải cho một họ Nguyễn hay Trần nào đó để người Việt chúng ta còn có dịp nghẹn ngào trong vinh quang văn chương.

Trần Tiễn Cao Đăng (TTCD):

Nếu suy theo lý thì hẳn là có, vì Ủy ban Nobel chắc cũng không muốn bị mang tiếng “dĩ Âu vi trung” (Eurocentric) hay nói nôm na là “châu Âu luôn luôn số một”. Tuy nhiên lịch sử giải Nobel Văn chương có nhiều bằng chứng cho thấy không phải suy đoán dựa trên lý bao giờ cũng đúng, vì Ủy ban Nobel có những lúc thích gây bất ngờ, thích chứng tỏ họ đứng ngoài và đứng trên mọi phán xét của thế gian, cho nên cũng có khả năng Nobel Văn chương 2020 lại vẫn trao cho một nhà văn châu Âu, rất có thể lại là đàn ông, da trắng. 

Uông Triều (UT):

Tôi rất muốn Nobel năm nay rời châu Âu, lục địa già đã quá cũ kĩ rồi, cần một gương mặt mới. Theo tôi, Nobel mấy năm gần đây khá đáng thất vọng. Tôi nghĩ cái uỷ ban ở Thuỵ Điển đang tìm cách làm mới mình hoặc gieo hi vọng cho người đọc. Nếu họ tiếp tục trao cho châu Âu hoặc phong cách châu Âu thì họ sẽ dần mất sự tin tưởng của cộng đồng văn học dành cho họ. Qua những vụ bê bối và suy giảm uy tín gần đây tôi tin rằng ủy ban Nobel chắc chắn sẽ có những quyết đoạt mới. Nhưng hi vọng là hi vọng, biết đâu những ông già, bà già cũ kĩ ấy vẫn cứ trao cho châu Âu! Vẫn là những con người cũ rích nguyên vẹn ấy thì nói thực cũng không có mấy mong chờ.

Nếu câu trên là Có, thì giải Nobel 2020 có thể chuyển sang đâu? Châu Á? Châu Phi? Mỹ latinh? Thế giới Ả Rập? Tại sao?

BAB:

Châu nào cũng được nhưng tôi hi vọng là châu Á và Ả Rập. Châu Á là vì tôi có niềm tin là chúng ta đẻ ra đã có những đặc tính mang tính khu vực. Đọc một tác giả châu Á lớn cũng là một cách để mình hiểu sâu sắc hơn về chính bản thân mình. Còn Ả Rập là vì tôi đã đọc một số tác phẩm khu vực này, cực kỳ bệnh và hay mà Việt Nam lại ít nên muốn có thêm để đọc.

HN:

Trước khi nghĩ tới yếu tố địa lý thì tôi lại cho rằng Nobel 2020 rất có thể sẽ thuộc về một nhà thơ vì đã khá lâu rồi Nobel chưa về với thơ ca (không tính đến những bài hát giàu chất thơ của Bob Dylan). Khả năng cao giải thưởng năm nay sẽ thuộc về một nhà thơ đến từ những xứ sở ít quen thuộc như Tây Á, châu Phi hoặc bắc Mỹ.

QK:

Tôi mong một nhà văn châu Phi được giải. Hiểu biết của tôi về châu Phi quá ít ỏi, trong khi tin rằng châu Phi có rất nhiều câu chuyện. Ắt hẳn có một nhà văn bậc thầy nào đó ở châu Phi đang kể những câu chuyện thú vị mà tôi chưa biết tới. Giải Nobel sẽ đưa nhà văn đó đến với tôi nói riêng và đôc giả nói chung.

TTCD:

Nếu Nobel Văn chương 2020 không trao cho nhà văn châu Âu, thì nó có thể đi bất cứ đâu. Một số nhà văn nổi tiếng ở các khu vực ngoài châu Âu, như Tàn Tuyết, Diêm Liên Khoa (Trung Quốc), Ko Un (Hàn Quốc), Ngũgĩ wa Thiong’o (Kenya), Margaret Atwood (Canada)… được nhắc tới, tuy nhiên ta đừng quên rằng ủy ban Nobel thỉnh thoảng lại chọn những tác giả ít nhiều “vô danh” (như Elfriede Jelinek) để chứng tỏ cho người ta thấy họ có khả năng đãi cát tìm vàng như thế nào, cho nên tôi không hứng thú lắm với việc đoán già đoán non này.

UT:

Tôi sẽ rất chờ đợi một cú châu Á, đã lâu lâu không thấy châu Á rồi và có vẻ Á Châu đang nổi lên như một khu vực rất đáng kể. Nếu trao cho châu Á, sẽ là một niềm vui và một sự bất ngờ khá lớn. Tôi không nghĩ châu Phi, Ả rập hay Mỹ Latinh năm nay sẽ được.

Anh/chị nghĩ gì về cơ hội của một số nhà văn “ứng viên thường trực” của giải Nobel mà nhiều người đọc Việt Nam biết và đã đọc, như Kundera, Murakami…?

BAB:

Nên có một năm tổ chức trao tập thể cho những nhân vật đông fan kiểu Murakami để mỗi năm đến mùa Nobel khỏi phải nghe nhắc tên nữa, và có lẽ cũng để cho chính các tác giả đó được yên thân. Kundera thì tôi thấy trao cũng được, nếu xét tới việc có nhiều tác giả khác tôi thấy không bằng ông này cũng được trao. Tiểu thuyết của Kundera ở mức trên khá còn tiểu luận phải nói là rất hóm. Viết rất có màu sắc riêng, đúng tiêu chí Nobel. Murakami thì như nồi lẩu thập cẩm mà không có vi cá mập hay tôm hoàng đế gì gì nên có lẽ không hợp.

HN:

Trở ngại của cả Milan Kundera, Thomas Pynchon, Margaret Atwood hay Salman Rushdie… chính là danh tiếng quá lớn của họ trong khi Viện Hàn Lâm Thụy Điển lại thích tìm kiếm những văn tài có phần xa lạ hơn. Kundera là nhân vật mà hầu như người đọc nào cũng quen tên; những cuốn sách của Pynchon từ lâu đã trở thành một phần của văn hóa cult; Atwood là một icon nữ quyền, vài năm gần đây còn trở thành một quý bà máu mặt trong làng phim truyền hình thế giới; Rushdie có sự nghiệp và đời tư ồn ào chẳng kém một ngôi sao nhạc rock. Đây có lẽ là nhóm “được ăn cả, ngã về không”, xứng đáng thắng giải nhưng có lẽ sẽ không được gọi tên bởi nhiều lý do, tuy vậy biết đâu Viện Hàn Lâm lại đem đến bất ngờ?

Riêng Haruki Murakami cũng là một trong những nhà văn mà tôi thích, thế nhưng thẳng thắn mà nói thì ông viết vẫn kém hơn so với nhiều người. Giữa hai câu hỏi (tu từ): “Tại sao Murakami lại không thắng Nobel nhỉ?” và “Sao viết như Murakami mà cũng thắng được Nobel nhỉ?” thì có lẽ câu thứ nhất sẽ dễ chịu hơn cho Murakami và rất đông fan của ông tại Việt Nam nói riêng.

QK:

Ứng viên thường trực có lẽ chỉ là ứng viên thường trực của nhà cái, chứ danh sách ứng viên thật ra được bảo mật những 50 năm. Dù vậy tôi nghĩ Murakami không có nhiều cơ hội. Còn Kundera, lẽ ra người ta nên trao giải này cho ông cách đây 20 năm rồi.

T:

Tôi chẳng nghĩ gì cả.

TTCD:

Kundera mà được giải thì cũng xứng đáng thôi, nhất là khi ông vừa đoạt giải thưởng Kafka, tuy nhiên hẳn mọi người đều thấy rằng ủy ban Nobel càng về sau này càng có khuynh hướng tránh trao Nobel cho những người “quá hiển nhiên là xứng đáng” (một ngoại lệ đáng chú ý là Mario Vargas Llosa, nhưng bên cạnh đó là những giải thưởng ít nhiều tạo bất ngờ, gây tranh cãi và có lẽ làm thất vọng một số người, như Le Clézio, Doris Lessing, Kazuo Ishiguro…) Mặt khác, Murakami là một tác giả mà lâu nay nhiều người luôn khẳng định rằng sẽ không được giải Nobel với lý do ông quá nổi tiếng như một tác giả đại chúng, nhưng biết đâu chính vì lý do này mà một lúc nào đó ông sẽ được Nobel. Một khi Bob Dylan đã được Nobel thì Murakami cũng được Nobel chẳng phải là điều hoàn toàn không thể xảy ra. Và theo nghĩa nào đó, Nobel trao cho Murakami thì sẽ có nhiều chuyện để nói hơn nhiều so với Kundera: có thể đó chính là điều ủy ban Nobel muốn, và với cá nhân tôi thì như vậy vui hơn nhiều, Nobel có thêm sinh khí, thực sự thay đổi.

UT:

Tôi từng nói rằng, nếu Nobel năm nay trao cho Milan Kundera, họ sẽ lấy lại được niềm tin và uy tín khá lớn, và thâm tâm tôi cho rằng những người như Murakami sẽ không bao giờ được Nobel dù ông có rất đông bạn đọc và được ưa thích rộng rãi. Nếu như Nobel trao cho Murakami thì đó sẽ là một sự mất giá khá đáng kể dù tôi khá yêu thích ông người Nhật này nhưng nếu trao Nobel cho ông thì có vẻ hơi quá…

Mời anh/chị đưa ra:

  1. 5 người anh/chị dự đoán/tin rằng có khả năng cao nhất sẽ đoạt giải Nobel năm nay.
  2. 5 người anh/chị cho rằng sẽ được Nobel trong 5-10 năm tới.
  3. 5 người anh/chị cho là xứng đáng được Nobel nhất nhưng sẽ không được, vì nhiều lý do.
  4. 5 người mà nhiều người nói là sẽ được Nobel nhưng theo anh/chị là không xứng đáng.

BAB:

Danh sách này dài quá, tôi xin phép không trả lời đầy đủ. Chỉ nói sơ sơ là như đã nói ban đầu, tôi hi vọng có một tác giả mới toanh và xứng đáng mà tôi chưa từng biết đến để mở rộng gu đọc. Còn biết tên tuổi thì tôi hi vọng là László Krasznahorkai và Péter Nádas để các NXB Việt Nam làm sách cho tôi đọc với. Nói mới nhớ, cả hai người năm ngoái chưa thấy nhà nào làm thêm nhỉ. Thất vọng tột độ!

HN:

1. 5 người có khả năng cao nhất sẽ đoạt giải Nobel năm nay.

  • Adonis – Nhà thơ người Syria
  • Antjie Krog – Nhà thơ, nhà văn người Nam Phi
  • Cees Nooteboom – Nhà văn, nhà thơ người Hà Lan
  • Mircea Cărtărescu – Nhà văn, nhà thơ người Rumani
  • Anne Carson – Nhà thơ người Canada

2. 5 người sẽ được Nobel trong 5-10 năm tới.

  • László Krasznahorkai – Nhà văn người Hungary
  • António Lobo Antunes – Nhà văn người Bồ Đào Nha
  • Jon Fosse – Nhà văn, kịch tác gia người Na Uy
  • Péter Nádas – Nhà văn người Hungary
  • César Aira – Nhà văn Argentina

3. 5 người xứng đáng được Nobel nhất nhưng sẽ không được, vì nhiều lý do.

  • Milan Kundera – Nhà văn Czech
  • Thomas Pynchon – Nhà văn Mỹ
  • Margaret Atwood – Nhà văn Canada
  • Salman Rushdie – Nhà văn Anh gốc Ấn

4. 5 người mà nhiều người nói là sẽ được Nobel nhưng theo tôi là không xứng đáng.

Nếu bắt buộc phải chọn và chọn theo sở thích cá nhân thì có lẽ tôi sẽ không muốn thấy Nobel thuộc về một nhà văn Trung Quốc. Những tác giả nổi tiếng tôi đã có dịp đọc như Mã Kiến, Dư Hoa, Tô Đồng, Diêm Liên Khoa… hay độc đáo hơn một chút là Tàn Tuyết vẫn khiến tôi có cảm giác tù túng như bị nhốt trong một không gian hằn học, đó là điều mà tôi không muốn khi đọc văn chương.

QK:

Tôi không dám liều lập các danh sách này, vì không đọc đủ rộng. Trong những người đã đọc, tôi mong Margaret Atwood và Magda Szabó sẽ đoạt giải.

T:

1. 5 người có khả năng cao nhất sẽ đoạt giải Nobel năm nay.

  • Anders Bergstrom

2. 5 người sẽ được Nobel trong 5-10 năm tới.

  • Hữu Thỉnh

3. 5 người xứng đáng được Nobel nhất nhưng sẽ không được, vì nhiều lý do.

  • Tất cả các thành viên hội nhà văn Việt Nam

4. 5 người mà nhiều người nói là sẽ được Nobel nhưng theo tôi là không xứng đáng.

  • Xin từ chối trả lời, vì lý do tế nhị.

UT:

1. 5 người có khả năng cao nhất sẽ đoạt giải Nobel năm nay.

  • Tôi chọn hai người thôi: Milan Kundera và Diêm Liên Khoa.

2. 5 người sẽ được Nobel trong 5-10 năm tới.

  • Vẫn hai người trên nếu năm nay họ không được.

3. 5 người xứng đáng được Nobel nhất nhưng sẽ không được, vì nhiều lý do.

  • Câu này khó quá!

4. 5 người mà nhiều người nói là sẽ được Nobel nhưng theo tôi là không xứng đáng.

  • Một người thôi: Haruki Murakami

Một câu hỏi không mới nhưng không cũ: Anh/chị có (còn) tin vào giải Nobel không?

BAB:

Tôi vẫn thấy Nobel là một nguồn tham khảo tốt. Nobel trao cho ai, tôi sẽ đọc thử người đó.

HN:

Có lẽ sẽ vẫn tin thôi, nhưng không phải năm nào cũng tin hihi.

QK:

Có và không. Có, vì giải Nobel là một thước đo có giá trị, và không, vì đó không phải là cái thước đo duy nhất, cũng không phải là thước đo có giá trị tuyệt đối. 

T:

Cũng xin từ chối trả lời, vì politiquement correct.

TTCD:

Ủy ban Nobel là một tập hợp những cá nhân, mỗi cá nhân thành viên của nó đều có những mặt mạnh và mặt yếu của mình, như mọi con người. Không ai nghi ngờ về lý tưởng và thiện chí của họ, và câu chuyện sẽ tốt hơn nếu mọi người luôn nhớ rằng, là con người, ủy ban Nobel hoàn toàn có thể có những quyết định gây tranh cãi, những cách nhìn đầy thiên kiến, có những cơn hứng lên muốn chứng tỏ mình, có thể sai lầm. Họ chỉ là những người bình thường mà số phận đặt vào vị trí nhiều quyền lực và bị người ta đặt hơi quá nhiều kỳ vọng. Thay vì “tin” vào họ, tốt hơn ta hãy theo dõi họ một cách khách quan hết mức có thể, một cách tỉnh lạnh, ghi nhận và cám ơn họ khi họ chọn được người mà ta cảm thấy là xứng đáng, còn khi họ đưa ra những quyết định “không ai chờ đợi, không ai hiểu nổi” (như trường hợp Bob Dylan), thì thay vì nổi cáu như một số người mà tôi quan sát thấy, ta cười xòa và bỏ qua vì họ có quyền và họ là con người, đơn giản thế thôi.

UT:

Cơ bản là tôi không còn tin nữa nhưng nếu họ trao cho những người tôi cho là xứng đáng thì tôi sẽ tin trở lại, ví dụ Milan Kundera. Tôi cũng từng nói rằng không phải Nobel làm vinh quang cho các nhà văn mà chính các nhà văn làm vinh quang cho giải thưởng. Nếu Nobel trao cho những người trung bình độ hai năm nữa thì có thể cộng đồng văn học sẽ còn rất ít người quan tâm đến cái giải thưởng được coi là danh giá nhất này.

Chấm sao chút:

Đã có 10 người chấm, trung bình 5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Bùi An Bình
Các bài viết khác

Một người thích đọc sách nhưng không thích mô tả bản thân. 

Huy Nguyễn
Các bài viết khác

Rể trời.

Quân Khuê

Thích đi, thích uống, ghét đồ nhựa dùng một lần.

Trần Tiễn Cao Đăng
Các bài viết khác
Uông Triều
Các bài viết khác

Sinh ở Quảng Ninh. Tác giả Tưởng tượng và dấu vếtBò hoang phố cổCô độc...

Thuận

Tốt nghiệp Khoa văn trường ĐH tổng hợp Sorbonne. Sống và làm việc tại Paris. Tác giả của 8 tiểu thuyết và dịch giả của một số tác phẩm.

Bạn nghĩ sao?