Kurt Vonnegut, “Lò sát sinh số 5” hay đời là thế!

Thời gian đọc: 6 phút

Ta muốn mọi thứ dường như có ý nghĩa nào đó. Để tất cả chúng ta đều hài lòng, phải. Thay vì nhăn nhó. Rồi ta bịa lời gian dối. Để chúng khớp nhau không rối. Rồi ta biến thế giới này thành một thiên đường an lạc trăm lối.

Kurt Vonnegut

Khi đọc một tác phẩm văn chương, dễ thường ta vẫn quan tâm đến tiểu sử của tác giả viết ra cuốn sách đó. Với Kurt Vonnegut, chúng ta, có lẽ, cũng nên thế. Mọi thứ đại loại thế này. Vonnegut là một người Mỹ gốc Đức, sinh năm 1922 ở Indianapolis. Ông học ngành Hoá – Sinh rồi đi chiến đấu trong Thế chiến 2 trong 2 năm. Ông trở về, học ngành Nhân chủng học rồi không lấy được bằng. Ông làm vài công việc khác nhau rồi chuyển sang viết văn. Ông xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay ở tuổi 30 sau khi đã viết kha khá truyện ngắn. Ông qua đời vào năm 2007 và mãi mãi không được nhận Nobel văn chương.

Tuy nhiên, tôi không quan tâm đến những thông tin trên kia cho lắm mà ngược lại, hấp dẫn nhiều hơn bởi gương mặt của Vonnegut. Người sao văn vậy, quả không sai. Ông là một nhà văn có khuôn mặt khôi hài, chí ít là tôi cảm thấy thế. Càng về già, sự khôi hài càng hiện rõ trên mặt ông. Đó có thể là do sự tác động của việc tấu hài (hoặc có thể không), bởi dù sao, ông cũng là một nghệ sĩ hài (trên sân khấu và trên các trang viết). Nhưng Vonnegut luôn là một người bi quan với thực tại. Nhà văn Salman Rushdie từng gọi Vonnegut là “anh hề mặt buồn”, có lẽ là vì vậy. Đời là thế.

Qua những tấm hình được “bộ máy” Google lưu lại, dù là trong bức ảnh nghiêm nghị nhất, sự khôi hài vẫn lộ rõ ra trên gương mặt Vonnegut. Nhưng đằng sau gương mặt khôi hài đấy là một tài năng văn chương đích thực. Không phải nhà văn nào cũng tạo ra được một thế giới riêng, một bầu khí quyển mà trước khi bước vào đó, người đọc phải đi qua buồng tẩy rửa như Billy Pilgrim và đám tù nhân Mỹ trước khi được đưa đến thành phố Dresden (Đức) rồi bị dội bom chết hết (đời là thế) như trong tiểu thuyết nổi tiếng của ông, “Lò sát sinh số 5” (tên gốc: “Slaughterhouse-Five”). Thế giới ấy người ta gọi là gì ấy nhỉ? – Đúng rồi, nó là Vonnegutian.  Và không gì tuyệt vời hơn để bước vào cõi Vonnegutian đó bằng cách đọc “Lò sát sinh số 5”.

“Lò sát sinh số 5” là cuốn tiểu thuyết nổi tiếng bậc nhất của Vonnegut, đồng thời cũng là cuốn sách tiêu biểu nhất cho phong cách của ông. Sau 50 năm ra đời tại cố hương, nó lần đầu được dịch ra tiếng Việt thông qua phần chuyển ngữ của Quân Khuê, Nhã Nam và Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành.

Trước hết, “Lò sát sinh số 5” không phải là một câu chuyện thẳng thớm theo tuyến tính cái gì có trước rồi mới cái gì đến sau. Đó là một câu chuyện được kể theo lối giật cục, nhảy từ không gian này đến không gian khác, từ thời điểm này đến thời điểm khác mà không hề báo trước. Với lối kể chuyện này, Vonnegut biến độc giả trở thành những người thưởng ngoạn, thực hiện những chuyến xuyên không thực sự.

Nhân vật Billy Pilgrim chính là người dẫn đường. Dù Billy chỉ trở đi trở lại trong một vài mốc thời gian nhất định (ấu thơ với gia đình du ngoạn ở công viên Canyon Park, tù binh trong thế chiến 2, thời điểm cưới vợ, khi là một gã trung niên goá vợ và trên hành tinh Tralfamadore) nhưng độc giả không bao giờ biết chuyện gì diễn ra sau đó. Cuộc đời của Billy Pilgrim bị chẻ vụn ra, và trong mỗi khoảnh khắc mà nhân vật du hành thời gian, không phải lúc nào cũng hạnh phúc, hay ổn thoả, trái ngược lại có thể là đau khổ. Và sau khi nếm cái vị bị người ngoài hành tinh bắt cóc lần này lượt khác, Billy không phải thấu hiểu hơn mà rơi vào sự hư vô về kiếp sống. Đời là thế.

Một điểm đáng chú ý nữa chính là quan điểm về thời gian của Vonnegut trong “Lò sát sinh số 5” khá khác biệt. Nó là chất liệu tạo nên tính viễn tưởng nhưng cũng có quan điểm trong khoa học vật lý cho rằng, mọi khoảnh khắc đều đã và đang hiện hữu. Vì thế, cái đại lượng về thời gian như quá khứ – hiện tại – tương lai theo một hướng là không đúng (ít nhất là trong cuốn sách này) mà nó tồn tại song song hoặc cũng có thể là đồng thời. Điều này cho phép Vonnegut đi đi về về giữa các tuyến truyện, không bao giờ làm độc giả chán bởi việc “lạm phát” kể lể một chi tiết nào quá sâu sắc làm mất đi tính bí ẩn, đồng thời tạo cho độc giả không gian để tưởng tượng nhiều hơn.

“Lò sát sinh số 5” được đánh giá là một cuốn sách về đề tài viễn tưởng hay ho. Điều này là có cơ sở bởi Vonnegut đã tạo nên một thế giới ngoài vũ trụ khá hấp dẫn. Vẫn là người ngoài hành tinh với sự thấu thị, công nghệ vượt trội, với những mô tả hình dáng kỳ quái, đĩa bay, vũ trụ ngoài không gian, nhưng, cái vượt lên và tạo ra khác biệt của Vonnegut khi khắc họa thế giới này chính là trí tưởng tượng ít vay mượn đến những yếu tố có sẵn (hoặc trong tưởng tượng thông thường) vốn đã tạo nên những mẫu rập khuôn về người ngoài hành tinh. Tuy nhiên, chính việc quá qua quýt trong miêu tả đã tạo ra sự chưng hửng của độc giả, đặc biệt với những ai là người hâm mộ thể loại này.

Sau cùng, Vonnegut cũng lộ liễu một cách cố tình khi cho rằng những sinh vật ngoài không gian, có chăng cũng là một trò tiêu khiển có tính toán của người trái đất. Đó có thể là tiếng cười hoặc tiền bạc, hoặc là bất cứ điều gì đó… miễn sao, phải có một ai đó hoặc một nhóm người nào đó có lợi. Đời là thế.

“Lò sát sinh số 5” xuất bản vào năm 1969 tại Mỹ. Đầu thập niên 1960 (năm 1961), “Bẫy 22” của Joseph Heller ra mắt độc giả. Sở dĩ nhắc đến “Bẫy 22” bởi 2 tác phẩm này có nhiều nét tương đồng. Cả hai đều viết về Thế chiến 2. Không những thế, dù viết về Thế chiến 2 nhưng cả 2 đều khiến độc giả Mỹ bấy giờ liên tưởng đến cuộc chiến Việt Nam mà Mỹ đang sa lầy. Và vì thế, cả 2 trở thành những tác phẩm phản chiến đầy sức nặng. Ngoài ra, cả 2 cuốn sách hài hước một cách phát điên và châm chọc không hề kém miếng nhau.

Trở lại với “Lò sát sinh số 5”, đây là một tác phẩm mô tả một thế giới điên rồ, nơi trẻ con được gửi ra tiền tuyến để làm công việc của người lớn rồi chết. Vonnegut đã phát triển ý tưởng này và gọi nó là “cuộc thập tự chinh con nít”. Chính ông cũng từng rơi vào cảnh huống bi đát tham gia vào “cuộc thập tự chinh con nít” như nhân vật của ông là Billy Pilgrim. Chương mở đầu của cuốn sách là sàn diễn của nhân vật tôi nhưng cũng có thể ngầm hiểu chính là của Vonnegut, để rồi sau đó, ông nhường sân khấu cho Billy trình diễn với những màn xuyên không ngoạn mục. Ở đời thực, Vonnegut từng tham gia Thế chiến 2. Ông từng phải trú ẩn trong một lò mổ khi Mỹ ném bom xuống thành phố Dresden. Và từ hiện thực, ông đưa nó vào truyện và khiến nó trở nên vừa chân thực vừa hư cấu, trong cái thật và cái được bịa đặt và khớp nối đó… dù không tạo ra một “thiên đường hoan lạc trăm lối” như Vonnegut từng viết nhưng phơi bày sự thật về chiến tranh, về những đứa trẻ tham chiến.

Phải nhớ rằng, Billy, một phần nào đó, được Vonnegut xây dựng như là một nhân vật khùng điên. Cậu ta khi bước vào cuộc chiến là một thanh niên bình thường nhưng rồi câu chuyện dần hé lộ, cậu đã phải chịu những chấn thương về mặt tinh thần, qua cách Billy hâm mộ và đồng cảm với nhà văn khoa học viễn tưởng Kilgore Trout (xuất hiện trong nhiều tác phẩm khác của Vonnegut), qua cách con gái của Billy, những người ở tiệm bán sách cùng dịch vụ xem phim khiêu dâm hay những người ở đài phát thanh nơi Billy được mời đến trò chuyện xem ông là người không bình thường. Cuộc đời của Billy cùng câu chuyện về hành tinh Tralfamadore là một dấu hiệu của “hội chứng hậu chiến” trốn tránh thực tại hay là việc không hoà nhập được xã hội?! Có lẽ đây cũng là một yếu tố giúp cho “Lò sát sinh số 5” trở thành cuốn sách phản chiến thực thụ. Vì thế, trước “Hội chứng chiến tranh Việt Nam”, không ít cựu binh Mỹ đã từng mắc “hội chứng thế chiến 2”.

Cụm từ “so it goes” xuất hiện trong cuốn “Lò sát sinh số 5” của Kurt Vonnegut trở nên nổi tiếng và sau này trở thành câu cửa miệng để nói về sự chết. Trong bản dịch của dịch giả Quân Khuê, nó được dịch ra “đời là thế”. Đó là một thái độ chấp nhận, có phần dửng dưng nhưng rất dễ hiểu, nó là chân lý. Giống như nhân vật Billy Pilgrim không bao giờ thực sự chết, đời là thế. Có lẽ, Kurt Vonnegut muốn nhắn nhủ đến việc chấp nhận cuộc đời bởi theo cách này hay cách khác, mọi thứ đều có thể diễn ra, mọi thứ đã và vẫn luôn tồn tại.

chung.ng

Chấm sao chút:

Đã có 1 người chấm, trung bình 5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

chung.ng

ngày xưa cũng kitsch lắm, giờ tôi đỡ rồi

Bạn nghĩ sao?