“Khát vọng sống”: Chân dung người họa sĩ tận hiến vì nghệ thuật

Thời gian đọc: 4 phút

Triết gia Aristotle nói rằng, “Không một tâm hồn cao thượng nào lại không có một chút điên rồ.” Vị bác sĩ chữa trị cho Vincent Van Gogh lúc cuối đời đã trích dẫn lại câu nói ấy để khẳng định bị điên là một điều tốt nhất của họa sĩ. Irving Stone, một trong những nhà văn viết tiểu thuyết tiểu sử xuất sắc nhất, đã dành hơn 500 trang tác phẩm Khát vọng sống để khắc họa lại cuộc sống của danh họa người Hà Lan, làm bật lên sự điên rồ như một bệnh tật đeo đẳng người nghệ sĩ, và chỉ ra bằng cách nào nỗi cô đơn và khát vọng sống và vẽ đã hun đúc nên một tài năng hội họa kiệt xuất bậc nhất thế kỷ 19.

Khát vọng sống được dựng lên phần lớn nhờ dựa trên ba tập thư mà Vincent Van Gogh gửi cho em trai Theo của mình. Không bắt đầu từ những năm tuổi ấu thơ như các tác phẩm tiểu sử thông thường, Stone chia tác phẩm của mình ra làm tám quyển cùng phần mở đầu, mỗi quyển tập trung thuật lại một phần đời của Van Gogh (theo thứ tự thời gian) ở những địa điểm mà ông đã sống. Bắt đầu ở London, khi Van Gogh 21 tuổi, làm người bán tranh với một mối tình tuyệt vọng, Khát vọng sống dần chuyển sang các nơi khác: Đó là Borinage – nơi Van Gogh làm mục sư ở vùng mỏ than của nước Bỉ, Etten –trở về sống với bố mẹ, Den Haag – quyết định theo đuổi nghề vẽ, xin học vẽ ở xưởng của em họ là họa sĩ nổi tiếng Anton Mauve, Nuenen – tiếp tục theo đuổi nghề vẽ bất chấp phản đối và thất bại, Paris – gặp gỡ các họa sĩ trường phái Ấn tượng, Arles – giai đoạn sáng tạo đỉnh cao, St. Rémy – tự đưa mình vào nhà thương điên, và Auvers – tìm cách chữa bệnh, tiếp tục sáng tác và qua đời.

Nếu có thể tóm tắt cả cuộc đời Van Gogh trong một vài chữ thì đó là: thất bại nối tiếp thất bại, cô đơn chồng chất bất ổn. Van Gogh đã kinh qua một loạt nghề nghiệp nhưng đều không thành công. Ngay cả trong chuyện tình ái, anh cũng gặp hết lần tan vỡ này đến lần tan vỡ khác. Trong mắt người đời, Van Gogh bị coi là một kẻ bỏ đi. Anh không được nhìn nhận như một người đàn ông: không thể nuôi sống chính mình, không đủ năng lực bắt tay vào việc gì, không đáng tin cậy để một gia đình nào trao con gái họ vào tay anh.

Khát vọng sống_Bìa 1(1)

Suốt những năm tháng tuổi trẻ, Van Gogh chật vật tìm hướng đi của đời mình, để rồi giữa lúc tuyệt vọng nhất, mất Chúa trời và bản thân, bị gia đình coi là lêu lổng, Vincent bắt đầu vẽ và không còn cảm thấy mình bất hạnh nữa. Hội họa đã đến với Van Gogh như một sự cứu rỗi, và anh lao theo nó, với sự bền bỉ không ai sánh được. Đói khát, thần kinh bị giày vò, mệt mỏi và chán nản là trạng thái thường trực. Bị xua đuổi, bị coi là lập dị, Van Gogh luôn gặp phải bao đối xử bất công và tàn nhẫn trong suốt quãng đời sáng tạo của mình. Khó có thể tưởng tượng nổi, danh họa với những bức tranh trị giá hàng chục triệu đô vào ngày nay, khi còn sống đã chật vật khổ sở, cả đời phải nhận trợ cấp của em trai, mà chỉ bán được duy nhất một bức tranh.

Không được học vẽ bài bản từ nhỏ, cầm bút vẽ khi đã cứng tuổi, nhưng Van Gogh tìm mọi cách để kiên định với hội họa, tìm ra con đường riêng để biểu đạt tâm hồn mình. Từ tập chép tranh của các danh họa nổi tiếng, từ vẽ ký họa bằng than chì, từ bất chấp các quy định về phối cảnh để lao theo quy tắc của riêng mình, anh vẽ không như mọi người vẽ, không tuân theo các quy tắc và chuẩn mực một cách nô lệ.

Những trang viết ở phần Arles có lẽ là ám ảnh bậc nhất trong Khát vọng sống, nơi Van Gogh hiện lên rõ mồn một là một tâm hồn nhạy cảm, cô đơn đến cùng cực. Tự Van Gogh hiểu rằng giai đoạn ở Arles là thời kỳ nghệ thuật của anh đã đạt tới mức phát triển cao nhất, thời kỳ tột đỉnh của cuộc đời anh. Anh biến thành một cái máy mù quáng, vô tri vô giác mà vẽ hết bức tranh này đến bức tranh khác.  Chính tại Arles, Van Gogh sáng tạo ra những bức họa nổi tiếng nhất, và cũng tại nơi đây, dường như anh cũng rơi vào sự bất ổn nhất về mặt tinh thần. Không cần gia đình bạn bè con cái tình yêu, không cần tiện nghi ăn uống, Van Gogh đã leo theo ngọn lửa sáng tạo mà tận hiến cả cơ thể và tinh thần, để có thể sáng tạo nên những tuyệt tác.

Với tài miêu tả xuất sắc, với trí tưởng tượng phong phú để sáng tạo thêm nhiều chi tiết và đối thoại hư cấu nhưng lại gắn rất chặt với lịch sử và các nhân vật lịch sử, Stone đã dựng lại được thế giới của Van Gogh với những nhân vật sống động như thật. Tác phẩm của Stone còn làm nổi bật lên hình tượng Theo Van Gogh, người em trai và bạn tri kỷ của Vincent. Theo, tận tụy và trung thành, chăm sóc cho Vincent khi anh bị ốm, vực anh trai dậy sau mỗi lần gục ngã. Theo cũng là người có khả năng cảm thụ đánh giá hội họa xuất sắc. Vào cái thời mà những họa sĩ Ấn tượng bị xua đuổi, Theo đã nhìn ra tài năng của họ: những Monet, Degas, Pissarro, Manet, Renoir, Courbet, Gauguin, Cézanne, Seurat. Và hơn ai hết, Theo tin vào tài năng của Van Gogh.

Khát vọng sống giúp ta đồng cảm và như trải qua một phần những gì đã tạo nên một nghệ sĩ Van Gogh khi hiểu được cả những khổ đau dằn vặt, nhưng cơn dày vò về mặt tinh thần mà Van Gogh phải chịu đựng suốt bao năm qua. Không thèm khát thành công, không mong tranh được bán, Vincent đã làm việc vì anh không thể không làm việc. Chính hội họa đã cứu anh “thoát khỏi những nỗi đau khổ trong tâm hồn và lôi cuốn trí óc anh.”

ZN

(Bài đã đăng trên Elle Man Việt Nam)

Chấm sao chút:

Đã có 0 người chấm, trung bình 0 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Website | Các bài viết khác

trên đỉnh cao tuyệt vọng.

Bạn nghĩ sao?