Haruki Murakami bàn luận về cách ký ức đóng vai trò châm ngòi câu chuyện

Thời gian đọc: 4 phút

Truyện ngắn của ông đăng trên số tạp chí kỳ này mang tên “With the Beatles”, trong đó nhân vật nam chính nghĩ lại về hai cô gái từ thời anh hc trung học, một người anh ta chnhìn thoáng qua còn người còn lại là bạn gái nghiêm túc. Anh nhớ đến cô gái đầu tiên bởi một hành động hết sức nồng nhiệt – đó là cách cô ôm chặt một chiếc đĩa than của The Beatles “như thể nó là đồ vật gì quý báu vô ngần”. Cô gái còn li anh nhớ là người “quyến rũ, nhưng mặc dù hai người quen nhau sut nhiều năm, cô vẫn không phải người phù hợp nhất với anh. Ông nghĩ tại sao cô gái đầu tiên lại đáng nhớ đến vậy dù nam chính chỉ nhìn thấy một lần, còn cô gái anh đã quen biết suốt nhiều năm thì lại không?

Đối với người kể chuyện, cô gái đầu tiên, người con gái anh đã đi ngang qua trên hành lang trường, đóng vai trò một biểu tượng. Trong trường hợp này, cô biểu trưng cho những mong mỏi khao khát. Các biểu tượng thì không thể già đi, không chứa đựng nhiều mâu thuẫn, và chắc có lẽ chẳng làm ai thất vọng. Cô khá giống với biểu tượng xuất hiện ở phần đầu truyện “My Lost City” của F. Scott Fitzgerald, mà ông cũng đặt tên là “cô gái”.

Thật ra, bản thân tôi đã có một ký ức gần như giống hệt câu chuyện này. Khi còn học trung học, có một lần tôi lướt qua một nữ sinh mình không biết tên trên hành lang, và lúc đó cô gái này đang ôm một bản album “With the Beatles” bên mình như thể cái gì đó quý hiếm lắm. Cảnh tượng đó đã khắc ghi sâu vào trong tâm trí tôi và trở thành một biểu tượng cho tuổi trẻ của mình. Đôi khi những mảnh vụn ký ức như thế có thể biến thành ngòi nổ cho sự thành hình của một câu chuyện.

Thế nhưng sự thật ta phải đối mặt hằng ngày thì khác xa với biểu tượng. Và đôi khi không gì có thể lấp đầy khoảng cách giữa cả hai – giữa biểu tượng và thực tế. Đây đương nhiên là một câu chuyện hư cấu, nhưng tôi đoán rằng đa số mọi người đều có những trải nghiệm tương tự.

trung tâm câu chuyện này là vài tiếng đồng hồ người kể chuyện dành ra với anh trai ca cô bạn gái. Người anh trai kể rằng anh ta phải chịu đựng những cơn mất trí nhờ hoàn toàn bột phát theo đợt. Ý tưởng về thời gian đánh mất này – về một phần cuộc đời người anh trai biến mất như thể anh ta đã nhảy từ phần thứ 2 của một bản giao hưởng Mozart sang đến gia phần 3 – có kết nối thế nào vi phn còn li ca truyện?

Người kể chuyện không biết bao nhiêu phần trong những gì anh trai của bạn gái kể là thật, hay anh phải nghiêm túc tin tưởng đến mức nào. Nhưng anh lại bị lôi cuốn một cách kỳ lạ về phía người anh trai này, và điều tương tự cũng đúng với tác giả. Trong văn chương hư cấu, bạn cần đến một bên thứ ba để hấp dẫn mình. Người anh là một nhân vật phụ, nhưng tôi vẫn có cảm giác anh ta có thể đóng vai trò chủ mưu dàn dựng và thúc đẩy mọi chuyện. (Tất nhiên đây chỉ là cảm nhận cá nhân của riêng tôi mà thôi.)

Khi ở bên người anh trai, nhân vật nam chính đọc to một phần trong truyện “Bánh răng” của Ryunosuke Akutagawa, một câu chuyện được viết không lâu trước khi nhà văn Akutagawa tự sát. Cuối cùng (cảnh báo spoiler!), chính cô bạn gái, chứ không phải anh cô, là người tự kết liễu đời mình. Khi bắt đầu viết truyện ông có nghĩ ngay đến kết cục này cho cô ấy không?

Câu chuyện không bao giờ nói rõ vì sao Sayoko tự sát. Tôi không nghĩ có người nào nghĩ được ra những gì ẩn sau tất cả. Kể cả tôi là tác giả cũng không tài nào biết được. Thông thường, bóng đêm mỗi người giữ lấy trong chính mình đều không thể nhìn thấy được. Nó bùng nổ khi bạn không ngờ đến, dưới dạng thức và tại nơi chốn ta không lường trước được, và trong phần lớn trường hợp, đến khi nó thành hình rõ ràng rồi thì đã quá trễ để có thể làm gì được nữa.

Anh trai của Sayoko (chắc hẳn) đã có thể chịu được khủng hoảng như thế này trong cuộc đời mình, nhưng cô thì không. Hay có lẽ anh càng vươn lên thì cô càng chìm sâu xuống. Nhiều năm sau đó, người kể chuyện mới biết hết được hệ qu của tất cả những chuyện này. Liệu chăng có ai đó đã có thể cứu lấy Sayoko? Không ai có thể nói lên điều gì cả. Tất cả những gì ta có thể làm là cứu một người nào đó ở ngay đây, trong thời khắc này.

Người kể chuyện thú nhận rằng anh chưa bao giờ hâm mộ cung nhit nhóm The Beatles. Nhạc của họ chỉ là thứ giấy dán tường bao quanh tui trẻ của anh, và anh cũng không tha thiết phải nghe The Beatles bằng mọi cách. Ông có cùng cảm nhận này với nhân vt của mình không?

Khi còn trong độ tuổi teen tôi khá hợm hĩnh và chỉ ham mê âm nhạc cổ điển và nhạc jazz. Đúng là The Beatles chỉ đơn thuần là nhạc dán-tường thôi. Tôi nghe nhạc của họ trên đài rất nhiều nhưng chỉ để tâm một nửa. Và tôi cũng không mua đĩa thu âm của họ. Phải đến thập niên 1980, khi đang sống trên một hòn đảo ở Hy Lạp, tôi mới có dịp đi xuống bờ biển và lắng nghe hết toàn bộ White Album của họ từ đầu đến cuối trong máy Walkman. Tôi nghe đi nghe lại và lần đầu tiên cảm thấy choáng ngợp trước âm nhạc của họ.

Trong truyện ngắn “Cream” đăng trên tạp chí kỳ trước, cô gái mời chàng trai đến một buổi biểu din piano. Khi đến nơi, anh không thấy cô gái hay bui diễn nào đâu cả. Trong “With the Beatles”, cô bạn gái của người kể chuyện mời anh đến nhà chơi, nhưng khi anh đến nơi cô lại biến mất. Những cảnh tượng này có gì mà thu hút ông, trong vai trò một cây bút hư cấu, đến vậy?

Tôi thường bị thu hút bởi những điều thiếu vắng. Bạn vô tình gặp phải điều gì đó bị thiếu đi hoặc biến mất, một cách đột ngột, khi hoàn toàn không ngờ đến – như thể bạn đang bước đi trên một cánh đồng và rơi ngay xuống một cái giếng cạn. Không rõ vì sao nhưng tôi rất bị thu hút bởi tình huống như thế. Những điều nên có ở đó thì lại không, người nên xuất hiện thì không đến. Và đó là khi câu chuyện bắt đầu.

 Aimei Lee dịch

Bài viết gốc mang tên Haruki Murakami On How Memory Can Trigger A Story của Deborah Treisman đăng ngày 10 tháng Hai, 2020 trong mục This Week In Fiction trên The New Yorker.

Về tác giả

Deborah Treisman là biên tập viên mảng văn chương hư cấu và người dẫn chương trình Fiction Podcast của The New Yorker. Phần trả lời phỏng vấn của Haruki Murakami được Philip Gabriel dịch từ tiếng Nhật sang tiếng Anh.

Người góp chữ

Website | Các bài viết khác

Nghe như tiếng gió xôn xao trong lòng em, khi hai ta vẫn chưa biết tên nhau chưa kịp quen...

Bạn nghĩ sao?