“Jude – Kẻ Vô Danh”: Cơ hồ một tình yêu lý tưởng

Thời gian đọc: 4 phút

Hiếm có một tình yêu nào vừa trong trẻo, vừa cuồng nhiệt, vừa đẫm bi kịch như mối tình của Jude Fawley và Sue Bridehead, hai nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết cuối cùng, “Jude – Kẻ Vô Danh” của tiểu thuyết gia kinh điển người Anh Thomas Hardy. Không trái ngang vì gia đình vốn có cừu hận như Romeo và Juliet, không dữ dội đầy hoang dã như Heathcliff và Catherine trong “Đồi gió hú”, không hề được một chút kết thúc có hậu như Elizabeth và Darcy trong “Kiêu hãnh và định kiến,” mối tình của Jude và Sue, gần chạm đến mức lý tưởng, kể về hạnh phúc thoáng qua trong một chuỗi những khổ đau và dằn vặt của cặp đôi chống lại định chế xã hội thủ cựu và đầy gia trưởng, để rồi bị chính thời đại đè bẹp.

Jude, một cậu bé mồ côi cha mẹ, được cô nuôi nấng lớn lên ở làng Marygreen, một làng cổ ở nước Anh thời Victoria. Tình cờ được một người thầy khai sáng về trường đại học Christminter (mà nguyên mẫu vốn là đại học Oxford), Jude đã mơ mộng dựng nên mục tiêu của đời mình là trở thành một vị giáo sư. Sáng dạ, chăm chỉ, nhưng bần hàn, Jude mày mò tự học tiếng Latinh và Hy Lạp. Anh thậm chí còn học lấy một tấm nghề nuôi thân là nghề đẽo đá, với ham muốn có thể đi dài lâu trên con đường gian khổ đến Christminter, thành phố của tri thức và ánh sáng.

Kế hoạch được học hành và đổi đời vươn lên một tầng lớp xã hội khác của Jude – một anh chàng thuộc tầng lớp lao động – liên tục bị thất bại, lần đầu bởi bị lừa vào tròng trong một cuộc hôn nhân chóng vánh không tình yêu, lần hai bởi một tình yêu không bao giờ đi đến hôn nhân. Sau khi bị người vợ đầu bỏ rơi ở quê, Jude quyết tâm tìm về lại khát vọng suốt bao năm qua là đến được Christminter để vừa học vừa làm. Chính tại nơi mà từ bé đến lớn Jude vẫn luôn tự nhủ là nơi có cây tri thức mọc lên, Jude gặp Sue, cô em họ và tình yêu của đời mình.

Dẫu đã bị bà cô can ngăn và dèm pha từ đầu, Jude gần như rơi vào lưới tình với Sue ngay từ cái nhìn đầu tiên. Vốn cũng mồ côi mẹ như Jude, thậm chí từng có một quãng thời gian sống ở nhà bà cô già của Jude, nhưng Sue trưởng thành ở London, và những năm tháng ở thành thị gần như tẩy sạch chất quê mùa ở Sue. Jude không chỉ bị choáng ngợp bởi vẻ ngoài xinh đẹp của nàng, mà còn bị mê mẩn với sự độc lập và phóng khoáng của một kiểu phụ nữ mới. Sue tự lao động để trang trải chi phí cho mình. Nàng nhạy cảm, bốc đồng, thoát tục. Nàng đòi hỏi và ích kỷ. Và trên hết, Sue với những những tư tưởng khai phóng về hôn nhân và tính ngưỡng, như một cơn bão ập tới cuốn phăng tinh thần của Jude.

Mối tình tuyệt vọng mà Jude dành cho cô em họ sắc sảo và có phần tàn nhẫn trải qua muôn khúc thăng trầm. Nó hiện ra cực kỳ rõ nét dưới ngòi bút phân tích tâm lý bậc thầy của Hardy, mà đỉnh cao nhất có lẽ ở trường đoạn Jude với tình yêu thầm lặng, buộc phải chấp nhận lời yêu cầu của Sue: đóng vai người cha của Sue trong hôn lễ để chúc phúc và trao tay nàng cho chồng nàng, chính là người thầy năm xưa đã khai sáng cho Jude về trường đại học, Richard Phillotson.

Bền bỉ, tận tụy, không đòi hỏi, lý tưởng hóa người yêu nhưng đồng thời lại chấp nhận mọi mặt tốt xấu của nàng, tha thứ cho mọi lỗi lầm trong quá khứ, là cách mà Jude yêu Sue. Và có lẽ đấy cũng là lý do vì sao mối tình của Jude hay được so sánh với khái niệm tình yêu thuần khiết.

Tình yêu của Jude và Sue tiến đến một bước ngoặt bất ngờ khi Hardy cho Sue nhận ra mình đã sai lầm thế nào khi đồng ý kết hôn, và xin phép chồng để từ nay được sống với tình nhân là Jude. Công khai chống lại định kiến xã hội, chống lại mọi ràng buộc và nghĩa vụ về hôn nhân, đạo đức, tôn giáo, Sue muốn sống với tư cách mà nàng tự chọn, không phải tư cách mà xã hội hay bất cứ ai phân cho nàng. Hardy đã xây dựng một nhân vật nữ mang đầy cảm hứng nữ quyền, nơi người phụ nữ một mình chống lại cả xã hội nam quyền, và không chịu bó buộc trong quy ước mà mọi người đều tuân thủ. May mắn cho Sue, người luôn chống lại hôn nhân, Jude luôn đồng hành với nàng trong lý tưởng sống, mà ngay cả người chồng hợp pháp của Sue cũng nhìn ra sự đồng điệu của đôi trẻ, rằng, “Có một sự lôi cuốn hay đồng cảm đặc biệt trong quan hệ gắn bó của họ, mà theo cách nào đó tước bỏ hoàn toàn mọi sự thô tục. Khát khao tột cùng của họ là ở bên nhau – chia sẻ cho nhau những cảm xúc, sở thích và những giấc mơ.”

Tình yêu của họ mạnh mẽ là vậy, lý tưởng là vậy, nhưng liệu họ có vượt qua được thực tế xã hội khắc nghiệt, với những lời chỉ trích, những lần bị đuổi việc, bị đuổi khỏi nhà cho thuê, chỉ vì lối sống quá khác? Sự chuyển mình từ xã hội Victoria đầy những quy tắc lỗi thời về đạo đức sang một xã hội hiện đại phóng khoáng hơn được ghi chép lại đầy tỉ mỉ trong “Jude – Kẻ Vô Danh”. Jude tay không vào đời với bao ước mộng và từng bước một lần lượt vỡ mộng ở cả con đường tìm kiếm tri thức lẫn hạnh phúc cá nhân. Những tưởng tình yêu sẽ đem lại cho anh chút khuây khỏa trong đời nhưng đến cuối anh và người tình cũng không thể vượt thoát khỏi những định chế của xã hội.

Trong danh sách 100 cuốn tiểu thuyết tiếng Anh hay nhất mọi thời đại, “Jude – Kẻ Vô Danh” nằm ở vị trí số 29. Dẫu bị các nhà phê bình tấn công kịch liệt lúc mới ra đời, giờ đây “Jude – Kẻ Vô Danh” luôn nằm trong danh sách các các phẩm kinh điển bắt buộc phải đọc. Nó bao chứa không chỉ những chủ đề lớn của văn chương Anh thời Victoria, mà còn nêu cao hình tượng người phụ nữ mới và phê phán những định kiến bóp nghẹt tình yêu và ước vọng. Mối tình của Jude và Sue, “với tất cả những sai lầm và đau khổ gần như tiếp cận được tình yêu lý tưởng,” bởi vào những phút giây nhất định, nó có được sự đồng thuận của hai tâm hồn tri kỷ. Jude và Sue đã sống trước thời đại mình. Chính vì thế, họ đã phải trả giá bằng bi kịch.

Zét Nguyễn

(Bài đã đăng trên Elle Việt Nam)

Chấm sao chút:

Đã có 0 người chấm, trung bình 0 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Website | Các bài viết khác

trên đỉnh cao tuyệt vọng.

Bạn nghĩ sao?